TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN DUY TRÌ VÀ PHÁT BỀN VỮNG ĐẾN SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN VÙNG ĐỆM VƢỜN QUỐC GIA TAM ĐẢO KHU VỰC VĨNH PHÚC


LỜI CAM ĐOAN
Luận văn: “Tác động của dự án duy trì và phát bền vững đến sinh kế
của người dân vùng đệm vườn quốc gia tam đảo khu vực Vĩnh Phúc” đƣợc
thực hiện từ tháng 8/2008 đến tháng 8/2009. Luận văn sử dụng những thông
tin từ nhiều nguồn khác nhau. Các thông tin này đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc, đã
số thông tin thu thập từ điều tra thực tế ở địa phƣơng, số liệu đã đƣợc tổng
hợp và xử lý trên các phần mềm thống kê SPSS 15.
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn
này là hoàn toàn trung thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan mọi thông tin trong luận văn đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.

LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu,
Khoa Sau Đại học, cùng các thầy, cô giáo trƣờng Đại học Kinh tế và Quản trị
Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên đã tận tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện về thời
gian, tinh thần cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn TS. Phạm Thị Lý đã trực tiếp hƣớng
dẫn chỉ bảo tận tình và đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi cho
tôi hoàn thành luận v ăn tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, cán bộ Huyện uỷ,
UBND huyện Tam Đảo – Vĩnh Phúc, trạm Khuyến nông, phòng Nông nhiệp
& PTNT, phòng Thống kê huyện, phòng Lao động thƣơng binh xã hội, phòng
Tài nguyên và Môi trƣờng, cán bộ và nhân dân các xã Hồ Sơn, Đại Đình và
xã Đạo Trù đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ khi điều tra thực địa giúp tôi hoàn
thành luận văn này.
Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn cơ quan, gia đình, bạn bè, đồng
nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU …………………………………………………………………………………………. 1
1. Tính cấp thiết của đề tài …………………………………………………………………… 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ……………………………………………………………………….. 3
2.1. Mục tiêu chung ……………………………………………………………………… 3
2.2. Mục tiêu cụ thể ……………………………………………………………………… 3
3. Đối tƣợng nghiên cứu và phạ m vi nghiên cứu …………………………………….. 3
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu …………………………………………………………….. 3
3.2. Phạm vi nghiên cứu ……………………………………………………………….. 4
4. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu …………………………………………….. 4
5. Kết cấu của luận văn ………………………………………………………………………. 4
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU … 5
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài nghiên cứu ……………………………………………… 5
1.1.1. Cơ sở lý luận của đề tài ………………………………………………………… 5
1.1.2. Cơ sở lý thực tiễn của đề tài ………………………………………………… 19
1.2. Phƣơng pháp nghiên cứu và đánh giá ……………………………………………. 37
1.2.1. Các câu hỏi nghiên cứu của đề tài ………………………………………… 37
1.2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu …………………………………………………….. 38
1.3. Một số công cụ sử dụng trong nghiên cứu ……………………………………… 45
1.4. Hệ thống chỉ tiêu phân tích đánh giá ……………………………………………… 46
CHƢƠNG 2. TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN ĐẾN SINH KẾ CỦA NGƢỜI
DÂN VÙNG ĐỆM VƢỜN QUỐC GIA TAM ĐẢO KHU
VỰC VĨNH PHÚC ………………………………………………………….. 48
2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu……………………………………………………….. 48
2.1.1. Vị trí địa lý ……………………………………………………………………….. 48
2.1.2. Điều kiện tự nhiên ……………………………………………………………… 48

2.1.3. Điều kiện kinh tế – xã hội ……………………………………………………. 51
2.1.4. Tình hình phát triển kinh tế …………………………………………………. 54
2.2. Thực trạng triển khai dự án tại địa bàn nghiên cứu ………………………….. 55
2.2.1. Các hoạt động hỗ trợ của dự án ……………………………………………. 55
2.2.2. Thực trạng tác động của dự án …………………………………………….. 57
2.3. Những tác động chính của dự án đối với hai nhóm hộ ……………………… 66
2.3.1. Thu nhập của hai nhóm hộ ………………………………………………….. 66
2.3.2. Cơ cấu các nguồn thu nhập của hộ ……………………………………….. 80
2.3.3. Tỷ lệ số hộ tham gia và thu nhập của hai nhóm hộ ………………….. 81
2.4. Sử dụng tài nguyên và nhận thức của các hộ về bảo vệ tài nguyên …….. 84
2.4.1. Các hoạt động khai thác rừng thƣờng xuyên của hai nhóm hộ ….. 84
2.4.2. Thông tin và truyền thông …………………………………………………… 87
2.4.3. Nhận thức của hai nhóm hộ về môi trƣờng…………………………….. 91
2.5. Đánh giá tác động ………………………………………………………………………. 92
2.5.1. Đánh giá sự thay đổi về thu nhập của hai nhóm hộ …………………. 92
2.5.2. Đánh giá sự thay đổi về sự thay đổi cuộc sống của hai nhóm hộ .. 94
2.5.3. Thay đổi nhận thức về tài nguyên rừng và bảo vệ môi trƣờng …… 96
2.5.4. Sự khác biệt và hƣớng chuyển dịch sinh kế của hai nhóm hộ ….. 100
2.6. Phƣơng pháp nghiên cứu đánh giá tác động và sinh kế …………………… 102
2.6.1. Phƣơng pháp luận đánh giá tác động và sinh kế ……………………. 102
2.6.2. Đánh giá nguồn lực trong tiếp cận sinh kế …………………………… 102
CHƢƠNG III. MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN HÌNH THÀNH SINH
KẾ BỀN VỮNG CHO NGƢỜI DÂN VÙNG ĐỆM VƢỜN
QUỐC GIA TAM ĐẢO KHU VỰC VĨNH PHÚC ……………… 108
3.1. Các nguyên nhân dẫn đến tình trạng phụ thuộc vào nguồn tài nguyên
rừng trong sinh kế của ngƣời dân vùng đệm VQG Tam Đảo ………….. 108

3.2. Một số giải pháp góp phần hình thành sinh kế bền vững cho ngƣời
dân vùng đệm VQG Tam Đảo khu vực Vĩnh Phúc ……………………….. 110
3.2.1. Nhóm giải pháp thuộc về chính phủ ……………………………………. 110
3.2.2. Nhóm giải pháp thuộc về địa phƣơng ………………………………….. 111
3.2.3. Nhóm giải pháp thuộc về Ban quan lý dự án ………………………… 112
3.2.3. Nhóm giải pháp thuộc về ngƣời dân vùng đệm………………………. 113
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ………………………………………………………… 118
1. Kết luận …………………………………………………………………………………….. 118
2. Kiến nghị …………………………………………………………………………………… 120
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………. 124
Tiếng Việt …………………………………………………………………………………….. 124
Tiếng Anh …………………………………………………………………………………….. 125

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CHLB : Cộng hoà liên bang
CN – TTCN : Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp
CNH – HĐH : Công nghiệp hoá – Hiện đại hoá
GTZ : Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức
PTNT : Phát triển nông thôn
SPSS : Statistical Package For Social Science
UBND : Uỷ ban nhân dân
VQG : Vƣờn Quốc gia

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Phân loại đất theo độ cao và theo độ dốc ………………………………… 48
Bảng 2.2. Tình hình sử dụng đất đai của huyện năm 2008 ……………………….. 49
Bảng 2.3: Dân số và lao động của huyện Tam Đảo ………………………………… 51
Bảng 2.4: Một số chỉ tiêu cơ bản về giáo dục của huyện Tam Đảo ……………. 52
Bảng 2.5: Một số chỉ tiêu cơ bản về y tế của huyện Tam Đảo ………………….. 53
Bảng 2.6: Một số chỉ tiêu cơ bản về kinh tế của huyện Tam Đảo ……………… 54
Bảng 2.7: Các hoạt động hỗ trợ từ dự án GTZ 3 xã nghiên cứu ………………… 56
Bảng 2.8: Bảng thống kê số hộ điều tra cơ sở ………………………………………… 57
Bảng 2.9: Thông tin chung về chủ hộ …………………………………………………… 58
Bảng 2.10: Trình độ học vấn của chủ hộ ………………………………………………. 60
Bảng 2.11: Diện tích đất bình quân các loại của hai nhóm hộ …………………… 63
Bảng 2.12: Tổng thu nhập bình quân của hai nhóm hộ ……………………………. 67
Bảng 2.13: Thu nhập bình quân từ nhóm cây hàng năm ………………………….. 70
Bảng 2.14: Các thống kê về diện tích đất trồng lúa …………………………………. 71
Bảng 2.15: Thu nhập bình quân từ cây chè của hai nhóm hộ ……………………. 73
Bảng 2.16: Thu nhập từ chăn nuôi của hai nhóm hộ ……………………………….. 74
Bảng 2.17: Sử dụng tài nguyên rừng phân theo nhóm hộ ………………………… 84
Bảng 2.18: Các phƣơng tiện truyền tải thông tin về bảo vệ rừng ………………. 87
Bảng 2.19: Nhận thức về các hoạt động gây ô nhiễm ……………………………… 91
Bảng 2.20: Sự thay đổi thu nhập của hộ theo đánh giá c ủa ngƣời dân ……….. 93
Bảng 2.21: Sự thay đổi cuộc sống của hộ theo đánh giá của ngƣời dân ……… 94
Bảng 2.22: Kết quả điều tra 5 nguồn lực của hai nhóm hộ ……………………… 103

DANH MỤC CÁC BIỂU
Biểu 2.1: Nghề nghiệp của chủ hộ …………………………………………………….. 61
Biểu 2.2: Các nguồn thu hàng năm của hai nhóm hộ ……………………………. 80
Biểu 2.3: Sự tham gia và các nguồn thu trung bình năm 2008 ……………….. 81
Biểu 2.4: Đánh giá mức độ quan trọng của rừng đối v ới cu ộc sống của hộ ….. 97
Biểu 2.5: Đánh giá của ngƣời dân về sự thay đổi môi trƣờng ………………… 99
Biểu 2.6: Sự chuyển dịch kinh tế giữa hai nhóm tham gia dự án và
không tham gia dự án ………………………………………………………. 100
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1: Khung phân tích sinh kế …………………………………………………………. 9
Sơ đồ 2: “Với – và – Với không” khái niệm phân tích tác động tƣơng lai …… 45
Sơ đồ 2.1: Đánh giá tác động các nguồn lực tại địa bàn nghiên cứu ……….. 104

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đã từ lâu vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học, chất lƣợng của các hệ sinh
thái và các cảnh quan, hệ động vật, thực vật giàu có của nhiều vƣờn quốc gia
bị suy thoái do sức ép của nhân dân sinh sống phía ngoài các vƣờn quốc gia
đã đƣợc nhiều ngƣời quan tâm. Việc xây dựng vùng đệm, tạo thành một vành
đai bảo vệ bổ sung cho vƣờn quốc gia để loại trừ các ảnh hƣởng từ phía ngoài
đã đƣợc đặt ra ở nhiều nƣớc trên thế giới.
Ở nƣớc ta, nhiều vƣờn quốc gia và các khu bảo tồn đã và đang đƣợc
xây dựng, nhƣng phần lớn các khu vực này lạ i thƣờng nằm xen với khu dân
cƣ và chịu sức ép hết sức nặng nề từ phía ngoài. Để giải quyết vấn đề này và
nhiệm vụ bảo tồn, cần thiết phải có những biện pháp hữu hiệu, đáp ứng
những nhu cầu trƣớc mắt của nhân dân địa phƣơng, nhƣng đồng thời cũng
đáp ứng đƣợc những yêu cầu của bảo tồn. Vùng đệm đƣợc xây dựng chính là
để giải quyết các khó khăn đó, nhằm nâng cao cuộc sống cho các cộng đồng
dân cƣ địa phƣơng, tạo thêm công ăn việc làm cho họ để họ giảm bớt sức ép
lên các khu bảo tồn và đồng thời giáo dục, động viên họ tích cực tham gia
vào công tác bảo tồn.
Vƣờn Quốc gia Tam Đảo đƣợc thành lập tháng 3/1996, cách Hà Nội
khoảng 70 km về phía bắc. Với tổng diện tích 34.945 ha nó là một trong
những Vƣờn Quốc gia lớn nhất ở Việt Nam và là một trong những khu rừng
tự nhiên cuối cùng ở sát Hà Nội. Vƣờn Quốc gia Tam Đảo đƣợc đánh giá là
một trong những khu vực có đa dạng sinh học cao nhất nƣớc, với nhiều loài
động, thực vật quí hiếm không chỉ của riêng Vƣờn Quốc gia Tam Đảo mà còn
của Việt Nam và thế giới.

Tuy nhiên, do sức ép lớn của dân cƣ và việc quản lý còn bất cập nên
trong thời gian qua nguồn tài nguyên thiên nhiên của Vƣờn Quốc gia đã bị
ảnh hƣởng nghiêm trọng và đã dẫn đến việc phá huỷ các tầng thực vật thấp,
việc săn bắn và thu hái không đƣợc kiểm soát đã dẫn đến sự suy kiệt các loài
thực vật và động vật quí hiếm của Vƣờn Quốc gia
Trong những năm vừa qua ngành du lịch phát triển mạnh đã làm huỷ
hoại vẻ đẹp tự nhiên của Vƣờn Quốc gia Tam Đảo và các vùng xung quanh có
nguy cơ tiếp tục làm suy thoái môi trƣờng tự nhiên của Vƣờn Quốc gia.
Với xu hƣớng thay đổi đáng quan ngại này, năm 1999 chính phủ Việt
Nam đã đề nghị CHLB Đức hỗ trợ kỹ thuật cho một dự án với mục tiêu phát
triển phƣơng pháp quản lý hòa nhập và hợp tác cho Vƣờn Quốc gia và các
vùng đệm. Theo nguyên tắc có sự tham gia, cách tiếp cận này sẽ áp dụng các
qui trình lập kế hoạch phi tập trung. Do vậy, Dự án về Quản lý rừng Quốc gia
và vùng đệm Tam Đảo (Tam Dao Management Project) đã đƣợc thiết lập giữa
Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức GTZ (German Agency for Technical Cooperation
or Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit), Bộ Nông nghiệp
& Phát triển Nông thôn, và ba tỉnh nằm trong vùng đệm bao gồm Vĩnh Phúc,
Thái Nguyên và Tuyên Quang.
Việc xem xét và đánh giá tác động của dự án phát triển vƣờn quốc gia
Tam Đảo đến việc tạo ra sinh kế bền vững cho ngƣời dân vùng đệm sau khi
kết thúc dự án là một việc làm hết sức quan trọng và cần thiết, không chỉ có ý
nghĩa với việc tổng kết những kết quả để đánh giá hiệu quả trƣớc mắt của dự
án mà còn để rút ra những bài học trong việc tạo ra những sinh kế bền vững
cho ngƣời dân có tham gia và không tham gia dự án khi dự án này kết thúc.
Từ đó đƣa ra những biện pháp quản lý vƣờn quốc gia Tam Đảo và vùng đệm
hiệu quả hơn trong tƣơng lai. Vì vậy, tác giả chọn nghiên cứu đề tài “Tác
động của dự án duy trì và phát bền vững đến sinh kế của ngƣời dân vùng
đệm vƣờn quốc gia Tam Đảo khu vực Vĩnh Phúc”. Ngoài ra, thông qua

việc nghiên cứu vấn đề nêu trên tác giả mong muốn quá trình nghiên cứu của
bản thân gắn liền với hoạt động trong thực tiễn để đóng góp những thành quả
nghiên cứu của mình vào công tác bảo tồn và phát triển bền vững các khu dự
trữ sinh quyển, khu bảo tồn, vƣờn quốc gia, rừng đặc dụng, tự nhiên ở Việt
Nam nói chung và VQG Tam Đảo nói riêng.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Đánh giá tác động của các hoạt động thuộc dự án duy trì và phát triển
bền vững VQG Tam Đảo và vùng đệm đến việc tạo ra sự thay đổi về sinh kế
ngƣời dân vùng đệm khu vực Vĩnh Phúc và đề xuất một số giải pháp góp
phần tạo ra sự thay đổi về sinh kế ngƣời dân vùng đệm nhằm hạn chế và đi
đến xóa bỏ những thói quen sinh kế có những tác động tiêu cực tới công tác
bảo tồn VQG Tam Đảo và vùng đệm.
2.2. Mục tiêu cụ thể
– Tìm hiểu các hoạt động thực tế của dự án phát triển vƣờn quốc gia
Tam Đảo và vùng đệm trên địa bàn huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.
– Đánh giá thực tế tình hình sản xuất, đời sống của ngƣời dân vùng đệm
vƣờn Quốc gia Tam Đảo khu vực Vĩnh Phúc.
– Đánh giá sự ảnh hƣởng của dự án phát triển vƣờn quốc gia Tam Đảo
và vùng đệm đến sự thay đổi sinh kế của ngƣời dân vùng đệm vƣờn quốc gia
Tam Đảo khu vực Vĩnh Phúc.
3. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
– Các hoạt động của dự án duy trì và phát triển bền vững vƣờn quốc gia
Tam Đảo và vùng đệm đến sinh kế của ngƣời dân vùng đệm khu vực Vĩnh Phúc.
– Các hộ nông dân sinh sống trong khu vực vùng đệm vƣờn quốc gia
Tam Đảo.
– Các nguồn lực tự nhiên, nguồn lực con ngƣời, nguồn lực xã hội,
nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất tại khu vực vùng đệm của dự án.

3.2. Phạm vi nghiên cứu
– Về không gian: Nghiên cứu trên phạm vi 03 xã là: Xã Đạo Trù, xã
Đại Đình và xã Hồ Sơn thuộc huyện Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc.
– Về thời gian: Nghiên cứu từ tháng 08/2008 đến tháng 08/2009
4. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu những tác động của các hoạt động thuộc dự án duy
trì, phát triển vƣờn quốc gia Tam Đảo và vùng đệm triển khai đến việc thay
đổi sinh kế của ngƣời dân khu vực vùng đệm. Từ đó đề xuất các giải pháp góp
phần hình thành sinh kế bền vững cho ngƣời khu vực vùng đệm, góp phần
vào việc bảo tồn lâu dài vƣờn Quốc gia Tam Đảo.
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, phụ lục, tài liệu tham khảo
luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng cụ thể nhƣ sau:
Chƣơng I: Tổng quan tài liệu và phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng II: Tác động của dự án đến sinh kế ngƣời dân vùng đệm khu
vực Vĩnh Phúc
Chƣơng III: Đề xuất một số giải pháp góp phần hình thành sinh kế bền
vững cho ngƣời dân vùng đệm vƣờn Quốc gia Tam Đảo.

Advertisements

About svktclub

svktclub nhận viết thuê luận văn,báo cáo,chuyên đề tốt nghiệp
Bài này đã được đăng trong Luận văn, chuyên đề, khóa luận, Đề tài cao học và được gắn thẻ , , , , , , , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s