Thực trạng và giải pháp đầu tư phát triển ngành Thuỷ Sản Việt Nam


MỞ  ĐẦU\

  Nền kinh tế Việt Nam sau hơn 10 năm đổi mới đã có những thay đổi đáng kể, đạt được nhiều thành tưu nổi bật. Nhiều công trình quan trọng của nèn kinh tế đã được triển khai và hoàn thành góp phần tăng năng lực sản xuất của nhiều ngành kinh tế. Trong nông nghiệp, đã hoàn thành được hệ thống thuỷ lợi khá hoàn chỉnh phục vụ ngày càng tốt hơn sự nghiệp phát triển kinh tế nói chung và công nghiệp nói riêng. Trong lĩnh vực công nghiệp, giá trị sản xuất công nghiệp giữa được mức tăng trưởng cao, ổn định liên tục tăng bình quân hàng năm từ 10-13%, trình độ công nghệ được nâng cao, tiếp nhận được với công nghệ hiện đại và bắt đầu có sự gắn bó với nông nghiệp. Cơ sở hạ tầng giao thông vận tải cũng được phát triển sâu rộng và toàn diện. Hệ thống giáo dục có những bước tiến đáng kể, qui mô đào tạo ngày càng mở rộng.

          Riêng đối với ngành Thuỷ sản, một ngành xuất phát từ  Nghề cá Nhân dân trải qua một thời gian dài khó khăn, trong những năm đổi mới cũng đã tìm ra hướng đi thích hợp và chuyển mình đứng dậy. Sau thời kỳ sa sút 1975-1980 do thiếu nhiên liệu, phụ tùng thay thế, thiếu thốn lương thực chu ngư dân đi biển, sang năm 1981, nghị quyết Trung ương lần thứ IV khoá 4 đã bắt đàu cởi trói, ngành Thuỷ sản là một trong những ngành đầu tiên được Nhà nước cho phép áp dụng mô hình  “tự cân đối, tự trang trải “ được phép xuất khẩu tự do sản phẩm đị mọi thị trường, được sử dụng ngoại tệ từ xuất khẩu và lấy lãi từ khâu nhập khẩu bù cho lỗ của xuất khẩu, nhờ đó đã có những chuyển biến sôi động, ngành thuỷ sản không ngừng tăng trưởng, phát triển có hiệu quả và được mở rộng theo con đường hiện đại hoá phù hợp với điều kiện của nước ta. Nhịp dộ tăng trưởng trung bình của ngành thuỷ sản hành năm là 7%. Thời kì 1995-1997 là thời kỳ có bước ngoặt đối với ngành thuỷ sản Việt Nam, nhìn chung ngành vẫn phát triển nhưng hiệu suất phát triển đang có chiều hướng giảm sút. Nguyên nhân của tình trạng này do nhiều vấn đề nhưng tựu chung lại là do quản lý Nhà nước chưa tốt, các hoạt động của ngành không đem lại hiệu quả cao. Năm 2000 vừa qua ngành đã đạt được mức kim nghạch xuất khẩu là 1 tỷ USD đánh dấu sự phát triển trở lại. Để duy trì kết quả này cần hạn chế khuyết điểm cũ bằng cách nắm vững thực trạng và yêu cầu phát triển của ngành để có bước đầu tư đúng đắn duy trì và phát huy thành quả trên.`

          Qua thời gian thực tập ở Vụ Tổng Hợp Kinh Tế Quốc Dân – Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư và sau khi đọc sách báo và tài liệu nghiên cứu, em đã chọn đề tài  “Thực trạng và giải pháp đầu tư phát triển ngành Thuỷ Sản Việt Nam

          Ngoài phần mở đầu và kết luận, chuyên đề gồm các chương sau:

          Chương I : Những vấn đề lý luận và thực tiễn.

          Chương II :Thực trạng sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển ngành Thuỷ Sản Việt Nam giai đoạn 1991-2000.

          Chương III : Một số giải pháp đàu tư phát triển ngành Thuỷ Sản Việt Nam.

          Để hoàn thành chuyên đề này em đã được sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo Phạm Văn Hùng- Giảng viên bộ môn- Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân.

          Em xin chân thành cảm ơn các cô chú trong vụ Tổng Hợp Kinh Tế Quốc Dân đã tạo điều kiện giúp em trong quá trình thực tập và công tác thu thập tài liệu hoàn thành chuyên đề .


Chương I

Những vấn đề lý luận và thực tiễn.

 

I Đầu tư và vai trò của đầu tư phát tiển.

 

1-Khái niệm của đầu tư và đầu tư phát triển.

          Thuật ngữ “đầu tư “có thể được hiểu đồng nghĩa với “sự bỏ ra “, “sự hy sinh “. Từ đó có thể coi đầu tư là sự bỏ ra, sự hy sinh những cái gì đó ở hiện tại (tiền, sức lao động, của cải, vật chất, trí tuệ) nhằm đạt được những kết quả có lợi cho nhà đầu tư trong tương lai. Xét trên giác độ từng cá nhân hoặc từng đơn vị, tất cả những hành động bỏ tiền ra để tiến hành các hoạt động nhằm thu về một lợi ích nào đó trong tương lai lớn hơn chi phí bỏ ra đều được gọi là đầu tư. Tuy nhiên nếu xét trên giác độ toàn bộ nền kinh tế thì không phải tất cả những hành động của họ đều đem lại lợi ích cho nền kinh tế và được coi là đầu tư của nền kinh tế. Đầu tư trên giác độ nền kinh tế là sự hy sinh giá trị hiện tại gắn với việc tạo ra các tài sản mới cho nền kinh tế. Các hoạt động mua bán, phân phối lại, chuyển giao tài sản hiện có giữa các cá nhân, các tổ chức không phải là đầu tư đối với nền kinh tế. Xuất phát từ bản chất và phạm vi lợi ích do đầu tư đem lại chúng ta có thể phân biệt các loại đầu tư sau:

  • Đầu tư tài chính (đầu tư tài sản tài chính) là loại đầu tư trong đó người có tiền bỏ tiền ra cho vay hoặc mua các chứng chỉ có giá để hưởng lãi suất định trước (gửi tiết kiệm hoặc mua trái phiếu chính phủ) hoặc lãi suất tuỳ thuộc vào tình hình sản xuất kinh doanh của công ty phát hành. Đầu tư tài sản tài chính không tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế (nếu không xét đến quan hệ quốc tế trong lĩnh vực này) mà chỉ làm tăng giá trị tài sản tài chính của tổ chức, các nhân đầu tư. Với sự hoạt động của các hình thức đầu tư tài chính, vốn bỏ ra đầu tư đước lưu chuyển dễ dàng, khi cần có thể rút lại nhanh chóng. Điều đó khuyến khích người có tiền bỏ ra để đầu tư, để giảm độ rủi ro họ có thể đầu tư vào nhiều nơi, mỗi nơi một ít tiền. Đây là một nguồn cung cấp vốn quan trọng cho đầu tư phát triển.
  • Đầu tư thương mại là loại đầu tư trong đó người có tiền bỏ tiền ra để mua hàng hoá sau đó bán với giá cao hơn nhằm thu lợi nhuận do chênh lệch giá khi mua và khi bán. Loại đầu tư này cũng không tạo tài sản mới cho nền kinh tế (nếu không xét đến ngoại thương), mà chỉ làm tăng tài sản tài chính của người đầu tư trong quá trình mua đi bán lại, chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá giữa người bán với người đầu tư và người đầu tư với khách hàng của họ. Tuy nhiên đầu tư thương mại có tác dụng thúc đẩy quá trình lưu thông của cải vật chất do đầu tư phát triển tạo ra, từ đó thúc đẩy đầu tư phát triển, tăng thu cho ngân sách, tăng tích luỹ vốn cho phát triển sản xuất, kinh doanh dịch vụ nói riêng và nền sản xuất xã hội nói chung.
  • Đầu tư tài sản vật chất và sức lao động, trong đó người có tiền có thể bỏ tiền ra để tiến hành các hoạt động nhằm tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh và mọi hoạt động xã hội khác, là điều kiện chủ yếu để tạo việc làm, nâng cao đời sống của mọi người dân trong xã hội. Đó chính là việc bỏ tiền ra để xây dựng, sửa chữa nhà cửa và các kết cấu hạ tầng, mua sắm trang thiết bị và lắp đặt chúng trên nền bệ và bồi dưỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện các chi phí thường xuyên gắn liền với sự hoạt động của các tài sản này nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và tạo tiềm lực mới cho nền kinh tế xã hội. Loại đầu tư này được gọi chung là đầu tư phát triển.

          Như vậy đầu tư phát triển là một bộ phận cơ bản của đầu tư, là quá trình chuyển hoá vốn bằng tiền thành vốn bằng hiện vật nhằm tạo ra những yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh, dịch vụ, đời sống, tạo ra nhữnh tài sản mới, năng lực sản xuất mới cũng như duy trì những tiềm năng sẵn có của nền kinh tế.

          2-Vai trò quan trọng của đầu tư đối với phát triển kinh tế và phát triển ngành Thuỷ Sản Việt Nam.

 

          2.1 Vai trò của đầu tư đối với phát triển kinh tế.

 

          2.1.1 Trên giác độ toàn bộ nền kinh tế của đất nước.

 

  • Đầu tư vừa tác động đến tổng cung, vừa tác động đến tổng cầu. Đối với cầu, đầu tư là một yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu của toàn bộ nền kinh tế, đầu tư thường chiếm khoảng 24-28% trong cơ cấu tổng cầu của tất cả các nước trên thế giới. Đối với tổng cầu, tác động của đầu tư là ngắn hạn. Khi tổng cung chưa kịp thay đổi, sự tăng lên của đầu tư làm tổng cầu tăng. Đối với cung, khi thành quả của đầu tư chưa phát huy tác dụng, các năng lực mới đi vào hoạt động thì tổng cung đặc biệt là tổng cung dài hạn tăng lên.
  • Đầu tư có tác động hai mặt đến sự ổn định kinh tế. Sự tác động không đồng đều về mặt thời gian của đầu tư đối với tổng cầu và đối với tổng cung của nền kinh tế làm cho mỗi sự thay đổi của đầu tư dù tăng hay giảm đều cùng một lúc vừa là yếu tố duy trì sự ổn định vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định của nền kinh tế của mọi quốc gia. Khi đầu tư tăng khiến cho các yếu tố liên quan tăng theo khi mức tăng vượt quá giới hạn thì dẫn đến tình trạng lạm phát, khi đó sẽ dẫn đến sẹ trì trệ của nền kinh tế, ngược lại đầu tư tăng sẽ thu hút lạo động tạo công ăn việc lầm nâng cao đời sống xã hội. Khi đầu tư giảm các hoạt động diễn ra nguợc lại.
  • Đầu tư tác động đến tốc độ phát triển và tăng trưởng kinh tế. Kết quả nghiên cứu của các nhà kinh tế cho thấy muốn giữ tốc độ tăng trưởng ở mức độ trung bình thì tỷ lệ đầu tư phải đạt được từ 15-25% so với GDP tuỳ thuộc vào ICOR của mỗi nước.

Nếu ICOR không đổi, mức tăng GDP hoàn toàn phụ thuộc vào vốn đầu tư. Ở nước ta do tình trạng kinh tế còn chưa được phát triển nên có hiện tượng thiếu vốn thừa lao động nên hệ số này thường thấp.Kinh nghiệm cho thấy chỉ tiêu ICOR phụ thuộc mạnh vào cơ cấu kinh tế và hiệu quả đầu tư trong các ngành, các vùng lãnh thổ cũng như phụ thuộc vào hiệu quả của các chính sách kinh tế nói chung. Thông thường ICOR trong nông nghiệp thường thấp hơn ICOR trong công nghiệp, ICOR trong giai đoạn chuyển đổi cơ chế chủ yếu do tận dụng năng lực sản xuất. Do đó ở các nước phát triển tỷ lệ đầu tư thấp thường dẫn đến tốc độ tăng trưởng thấp. Đối với các nước đang phát triển, phát triển về bản chất được coi là vấn đề đảm bảo nguồn vốn đầu tư đủ để đạt được một tỷ lệ tăng thêm sản phẩm quốc dân dự kiến. Thực vậy ở nhiều nước đầu tư đóng vai trò như một “cú hích ban đầu “ tạo đà cho sự cất cánh của nền kinh tế.

  • Đầu tư và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Kinh nghiệm của các nước cho thấy con đường tất yếu để tăng trưởng nhanh tốc độ mong muốn (từ 9-10%) là tăng cường đầu tư nhằm tạo sự phát triển nhanh ở các khu vực công nghiệp và dịch vụ. Đối với các ngành nông lâm ngư nghiệp do các hạn chế về đất đai và khả năng sinh học nên để đạt được tốc độ tăng trưởng từ 5-6% là rất khó khăn. Như vậy chính sách đầu tư quyết định quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở các quốc gia nhằm đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh của toàn bộ nền kinh tế.

Về cơ cấu lãnh thổ, đầu tư có tác dụng giải quyết những mất cân đối giữa các vùng lãnh thổ đưa các vùng kém phát triển thoát khỏi tình trạng đói nghèo, phát huy tối đa những lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế, kinh tế, chính trị…của những vùng có khả năng phát triển nhanh hơn, làm bàn đạp thúc đẩy các vùng khác cùng phát triển.

  • Đầu tư đối với việc tăng cường khả năng khoa học công nghệ của dất nước. Công nghệ là trung tâm của công nghiệp hoá. Đầu tư là điều kiện tiên quyết của sự phát triển và tăng cường khả năng công nghệ của nước ta hiện nay. Việt Nam với trình độ công nghệ còn lạc hậu thì đầu tư đóng vai trò thực sự quan trọng, chúng ta có thể mua hay tự phát minh ra nhưng điều kiện đầu tiên là phải có vốn đầu tư. Mọi phương án đổi mới công nghệ không gắn với nguồn vốn đầu tư sẽ là những phương án không khả thi.

     2.1.2 Đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ.

     Đầu tư quyết định sự ra đời tồn tại và phát triển của mỗi cơ sở. Để tạo dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho sự ra đời của bất kỳ cơ sở nào đều phải xây dựng nhà xưởng, cấu trúc hạ tầng, mua sắm và lắp đặt máy móc thiết bị trên nền bệ, tiến hành công tác xây dựng cơ bản và thực hiện các chi phí khác gắn liền với sự hoạt động trong một chu kỳ của các cơ sở vật chất kỹ thuật vừa tạo ra. Các hoạt động này chính là hoạt động đầu tư đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ đang còn tồn tại: sau một thời gian hoạt động, các cơ sở vật chất kỹ thuật của các cơ sở này bị hao mòn, hư hỏng. Để duy trì được hoạt động bình thường cần định kì tiến hành sửa chữa lớn hay thay mới các cơ sở vật chất kỹ thuật này hoặc đổi mới để thích ứng với điều kiện hoạt động mới của sự phát triển khoa học kỹ thuật và nhu cầu tiêu dùng của nền sản xuất xã hội, phải mua sắm các trang thiết bị mới thay thế cho các trang thiết bị cũ đã lỗi thời, cũng có nghĩa là phải đầu tư.

 

     2.2 Nhu cầu đầu tư phát triển ngành thuỷ sản Việt Nam.

 

Ngành Thuỷ sản Việt Nam có nguồn gốc là nghề cá Nhân dân phát triển từ lâu đời, nó gắn bó mật thiết đến cuộc sống của người dân vùng biển, nó cung cấp một lượng chất đạm lớn trong cơ cấu bữa ăn hành ngày của chúng ta. Hơn nữa nước ta được ưu đãi về điều kiện tự nhiên rất thuận lợi để phát triển ngành này, cùng với một số lượng lao động dồi dào, phát triển ngành thuỷ sản chúng ta có rất nhiều lợi thế. Tuy nhiên nghề cá trước nay vẫn chỉ dựa chủ yếu vào lao động thủ công máy móc tầu thuyền lạc hậu, cơ sở phục vụ cho việc khai thác nuôi trồng còn sơ sài, vì thế nhu cầu đầu tư là rất lớn nhằm công nghiệp hoá, hiện đại hoá một cách nhanh chóng ngành Thuỷ sản Việt Nam.

Thậy vậy trong những năm qua, trình độ khoa học công nghệ của nước ta tuy có bước phát triển nhưng vẫn còn thua kém các nước trong khu vực và trên thế giới chẳng hạn trong khai thác hải sản phần lớn dùng phương tiện nhỏ lao động thủ công, khai thác ven bờ năng suất thấp, làm cạn kiệt tài nguyên: việc ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại để vươn ra khai thác xa bờ còn nhiều hạn chế. Trong nuôi trồng thuỷ sản còn mang tính tự phát, nuôi trồng theo kinh nghệm dân gian, theo hộ gia đình qui mô nhỏ, việc ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến vào nuôi trồng chưa rộng rãi, năng suất thấp chất lượng sản phẩm nuôi chưa cao. Trong chế biến thuỷ sản một lĩnh vực được áp dụng nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật nhất, nhưng sản xuất vẫn qui mô nhỏ, phân tán khoa học công nghệ còn lạc hậu và thiếu đồng bộ, năng suất lao động thấp, chủng loại hàng hoá đợn điệu, sức cạnh trạnh kém chưa tạo được mối liên hoàn giữa sản xuất nguyên liệu – chế biến – tiêu thụ. Trong dịch vụ hậu cần vẫn có những yếu tố bất cập thiếu đồng bộ. Kết cấu hạ tầng phục vụ khai thác, nuôi trồng chế biến thủy sản vẫn còn yếu kém.

Vì vậy đầu tư phát triển ngành thuỷ sản là nhu cầu cấp thiết để chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý từ sử dụng sức lao động thủ công sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện và phương pháp hiện đại, tạo năng suất lao động cao góp phần vào quá trình phát triển của đất nước.

II- Đầu tư phát triển kinh tế Việt Nam -chặn đường 10 năm đổi mới.

          1-Những đổi mới về cơ chế, chính sách đầu tư phát triển trong 10 năm qua.

 

1.1  Xoá bỏ bao cấp đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách và da dạng hoá nguồn vốn đầu tư phát triển.

 

          Trước năm 1990, nguồn vốn  đầu tư phát triển chủ yếu dựa vào ngân sách và các khoản vay vốn từ khối Liên Xô, Đông Âu cũ và đưa vào ngân sách để đầu tư cho các ngành kinh tế quốc dân từ việc xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội đến các ngành sản xuất kinh doanh.

     Trước yêu cầu phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu của nền kinh tế và chủ trương phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, nguồn vốn trên không thể đáp ứng nổi yêu cầu phát triển. Trước tình hình đó, từ năm 1990 thực hiện cơ chế xoá bao cấp trong đầu tư phát triển bằng vốn ngân sách đi đôi với việc huy động nhiều nguồn vốn khác nhau cho đầu tư nhằm mục tiêu sau đây:

               +Huy động nhiều nguồn vốn cho đầu tư phát triển.

              +Sử dụng có hiệu qủa hơn nguồn vốn ngân sách.

              +Khuyến khích các cơ sở kinh doanh nhà nước hoạt động có hiệu quả, kinh doanh có lợi nhuận để tích luỹ và đưa vào đầu tư và chịu trách nhiệm về kết quả đầu tư.

          Các nguồn vốn đầu tư phát triển toàn xã hội được huy động đa dạng, bao gồm : (1) nguồn vốn Ngân sách Nhà Nước, (2) nguồn vốn tín dụng Nhà Nước, (3) vốn đầu tư của doanh nghiệp Nhà Nước, (4) nguồn vốn đầu tư của dân cư và tư nhân, (5) nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

          1.2.Đổi mới trong cơ chế quản lý và điều hành đầu tư XDCB.

 

          Nhằm huy động nhiều hơn các nguồn lực của tất cả các thành phần kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn vốn trong 10 năm qua Việt Nam đã sửa đổi, bổ sung nhiều cơ chế chính sách trong lĩnh vực này.

     Nhiều năm trước đây nguồn vốn ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng và chủ yếu trong đầu tư phát triển, từ năm 1990 chúng ta đã chuyển dần phương thức đầu tư, ngân sách nhà nước không bao cấp cho các dự án sản xuất kinh doanh mà chỉ tập trung cho các dự án hạ tầnh kinh tế như giao thông, thuỷ lợi, hạ tầng nông nghiệp, các cơ sở sản xuất giống cây và giống con, hạ tầng lâm nghiệp; dành phần vốn thoả đáng cho các công trình kết cấu xã hội như giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, y tế xã hội. Nhà nước cũng khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn tín dụng đầu tư với việc ưu đãi thông qua lãi suất vay, điều kiện vay trả, thời gian vay và trả nợ, các doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về mặt tài chính, vay và trả nợ đúng hạn, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả đầu tư. Bên cạnh đó nhà nước cũng có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tự huy dộng thêm các nguồn lực để tham gia đầu tư chiều sâu, nhà nước cho phép doanh nghiệp giữ lại phần khấu hao cơ bản tài sản cố định có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước để đầu tư trở lại chính doanh nghiệp mình cùng các khoản lợi nhuận sau thuế và các khoản huy đông khác nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Phần tiết kiệm trong dân cư cũng được huy động đáng kể. Nguồn vốn đầu tư nước ngoài theo thời gian cũng tăng lên, ban đầu chỉ tập trung trong lĩnh vực du lịch nhà ở sau đó tập trung cho lĩnh vực sản xuất là chủ yếu đến nay nguồn vốn này tập trung 70% trong lĩnh vực công nghiệp.

‘ms)#�2gn�4 �) ow-orphan’>1. Chủ trương:…………………………………………………………………… 73

2. Giải pháp về thu hút vốn FDI…………………………………………. 73

3. Giải pháp quản lý sử dụng:…………………………………………….. 80

KẾT LUẬN………………………………………………………………………………… 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………………….. 85

B

LỜI NÓI ĐẦU

ước vào thế kỷ 21, Việt Nam đang đứng trước rất nhiều thời cơ cũng như thách thức lớn đối với quá trình phát triển nền kinh tế xã hội của mình.Trong quá trình phát triển này, vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài ngày càng được khẳng định đối với nước ta, đặc biệt sau cuộc khủng hoảng kinh tế vào năm 1997 khi mà lượng vốn đầu tư trực tiếp giảm đi nhanh chóng đã ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế trong nước. Có một nguyên nhân chủ yếu là hầu hết các nhà đầu tư lớn vào Việt Nam thuộc các nước có nền kinh tế đang phát triển như Thái Lan, Indonesia. Hoặc các nước thuộc NICs như Hàn Quốc, Đài Loan. Những nước bị cơn khủng hoảng làm chao đảo nền kinh tế dẫn đến việc giảm đầu tư  ra nước ngoài của họ. Chính những lúc này chúng ta mới thấy việc cần thiết phải có một luồng vốn đầu tư trực tiếp vào Việt Nam thật ổn định, các luồng vốn này thường xuất phát từ những nước phát triển hàng đầu trên thế giới – những nước có tiềm lực rất lớn về vốn và công nghệ, trong đó có các nước thuộc liên minh châu Âu. Điều này dẫn đến việc chúng ta cần phải thúc đẩy tăng cường hơn nữa sự hợp tác chặt chẽ vốn có, từ đó lôi kéo nguồn vốn FDI của khối này vào Việt Nam, đồng thời quản lý chặt chẽ nguồn vốn thật hiệu quả, tránh những sai lầm đáng tiếc trước đây mắc phải. Vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Đầu tư trực tiếp của EU vào Việt Nam, thực trạng và triển vọng”. Nội dung của đề tài này , ngoài phần mở đầu và phần kết luận gồm các phần sau đây:

– Chương I  : Cơ sở lý luận về đầu tư trực tiếp nước ngoài.

– Chương II : Khái quát về EU và tình hình đầu tư trực tiếp của EU tại Việt Nam.

– Chương III          :  Triển vọng và giải pháp thực hiện và nâng cao hiệu quả đầu tư của EU trong thời gian tới tại Việt Nam.

Trong bài viết không thể tránh khỏi những sai sót, tôi kính mong các Thày cô, và các bạn đọc góp ý và chỉ dạy. Tôi xin chân thành cảm ơn.

                                                            Sinh viên thực hiện:

LÊ NHƯ  TÙNG

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI

I. Vai trò và bản chất của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)

1. Các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)

1.1. Lý thuyết về lợi nhuận cận biên:

Năm 1960 Mac. Dougall đã đề xuất một mô hình lý thuyết, phát triển từ những lý thuyết chuẩn của Hescher Ohlin – Samuaelson về sự vận động vốn. Ông cho rằng luồng vốn đầu tư sẽ chuyển từ nước lãi suất thấp sang nước có lãi suất cao cho đến khi đạt được trạng thái cân bằng (lãi suất hai nước bằng nhau). Sau đầu tư, cả hai nước trên đều thu được lợi nhuận và làm cho sản lượng chung của thế giới tăng lên so với trước khi đầu tư.

Lý thuyết này được các nhà kinh tế thừa nhận những năm 1950 dường như phù hợp với lý thuyết. Nhưng sau đó, tình hình trở nên thiếu ổn định, tỷ suất đầu tư của Mỹ giảm đi đến mức thấp hơn tỷ suất trong nước, nhưng FDI của Mỹ ra nước ngoài vẫn tăng liên tục. Mô hình trên không giải thích được hiện tượng vì sao một số nước đồng thời có dòng vốn chảy vào, có dòng vốn chảy ra; không đưa ra được sự giải thích đầy đủ về FDI. Do vậy, lý thuyết lợi nhuận cận biên chỉ có thể được coi là bước khởi đầu hữu hiệu để nghiên cứu FDI.

1.2. Lý thuyết chu kỳ sản phẩm (Vernon, 1966):

Lý thuyết chu kỳ sản phẩm do nhà kinh tế học Vernon đề xuất vào năm 1966. Theo lý thuyết này thì bất kỳ một công nghệ sản phẩm mới nào đều tiến triển theo 3 giai đoạn: (1) Giai đoạn phát minh và giới thiệu; (2) Giai đoạn phát triển qui trình và đi tới chín muồi; (3) Giai đoạn chín muồi hay được tiêu chuẩn hoá. Trong mỗi giai đoạn này các nền kinh tế khác nhau có lợi thế so sánh trong việc sản xuất những thành phần khác nhau của sản phẩm. Quá trình phát triển kinh tế, nó được chuyển dịch từ nền kinh tế này sang nền kinh tế khác.

Giả thuyết chu kỳ sản xuất giải thích sự tập trung công nghiệp hoá ở các nước phát triển, đưa ra một lý luận về việc hợp nhất thương mại quốc tế và đầu tư quốc tế giải thích sự gia tăng xuất khẩu hàng công nghiệp ở các nưóc công nghiệp hoá. Tuy nhiên, lý thuyết này chỉ còn quan trọng đối với việc giải thích FDI của các công ty nhỏ vào các nước đang phát triển.

1.3. Những lý thuyết dựa trên sự không hoàn hảo của thị trường

1.3.1. Tổ chức công nghiệp (hay còn gọi là lý thuyết thị trường độc quyền):

Lý thuyết tổ chức công nghiệp do Stephen Hymer và Charles Kindleberger nêu ra. Theo lý thuyết nay, sự phát triển và thành công của hình thức đầu tư liên kết theo chiều dọc phụ thuộc vào 3 yếu tố: (1) quá trình liên kết theo chiều dọc các giai đoạn khác nhau của hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm giảm bớt chi phí sản xuất; (2) việc sản xuất và khai thác kỹ thuật mới; (3) cơ hội mở rộng hoạt động ra đầu tư nước ngoài có thể tiến hành được do những tiến bộ trong ngành giao thông và thông tin liên lạc.

Chiến lược liên kết chiều dọc của các công ty đa quốc gia là đặt các công đoạn sản xuất ở những vị trí khác nhau trên phạm vi toàn cầu, nhằm tận dụng lợi thế so sánh ở các nền kinh tế khác nhau, hạ thấp giá thành sản phẩm thông qua sản xuất hàng loạt  và chuyên môn hoá, tăng khả năng cạnh tranh của công ty trên thị trường.

Cách tiếp cận của Hymer đã được các nhà kinh tế Graham và Krugman sử dụng (1989) để giải thích cho sự tăng lên của FDI vào nước Mỹ trong những năm gần đây (khi mà họ đã đánh mất những lợi thế đã có cách đây 20 năm).

Giả thuyết của tổ chức công nghiệp chưa phải là giả thuyết hoàn chỉnh về FDI. Nó không trả lời được câu hỏi: vì sao công ty lại sử dụng hình thức FDI chứ không phỉa là hình thức sản xuất trong nước rồi xuất khẩu sản phẩm hoặc hình thức cấp giấy phép hoặc bán những kỹ năng đặc biệt của nó cho các công ty nước sở tại.

1.3.2. Giả thuyết nội hoá:

Giả thuyết này giải thích sự tồn tại của FDI như là kết quả của các công ty thay thế các giao dịch thị trường bằng các giao dịch trong nội bộ công ty để tránh sự không hoàn hảo của các thị trường.

1.4. Mô hình “đàn nhạn” của Akamatsu:

Mô hình “đàn nhạn” của sự phát triển công nghiệp được Akamatsu đưa ra vào những năm 1961 -1962. Akamatsu chia quá trình phát triển thành 3 giai đoạn: (1) sản phẩm được nhập khẩu từ nước ngoài để phục vụ cho nhu cầu trong nước; (2) sản phẩm trong nước tăng lên để thay thế cho nhập khẩu; sản xuất để xuất khẩu, FDI sẽ thực hiện ở giai đoạn cuối để đối mặt với sự thay đổi về lợi thế tương đối.

Ozawa là người tiếp theo nghiên cứu mối quan hệ giữa FDI và mô hình “đàn nhạn”. Theo ông, một ngành công nghiệp của nước đang phát triển có lợi thế tương đối về lao động, sẽ thu hút FDI vào để khai thác lợi thế này. Tuy nhiên sau đó tiền lương lao động của ngành này dần dần tăng lên do lao động của địa phương đã khai thác hết và FDI vào sẽ giảm đi. Khi đó các công ty trong nước đầu tư ra nước ngoài (nơi có lao động rẻ hơn) để khai thác lợi thế tương đối của nước này. Đó là quá trình liên tục của FDI. Mô hình đã chỉ ra quá trình đuổi kịp của các nước đang phát triển: khi một nước đuổi kịp ở nấc thang cuối cùng của một ngành công nghiệp từ kinh tế thấp sang kỹ thuật cao thì tỷ lệ FDI ra sẽ lớn hơn tỷ lệ FDI vào. Một quốc gia đứng đầu trong đàn nhạn, đến một thời điểm nhất định sẽ trở nên lạc hậu và nước khác sẽ thay thế vị trí đó.

Đóng góp đáng kể của mô hình này là sự tiếp cận “động” với FDI trong một thời gian dài, gắn với xu hướng và quá trình của sự phát triển, có thể áp dụng để trả lời câu hỏi: vì sao các công ty thực hiện FDI, đưa ra gợi ý đối với sự khác nhau về lợi thế so sánh tương đối giữa các nước dẫn đến sự khác nhau về luồng vào FDI.

Tuy nhiên, mô hình “đàn nhạn” chưa thể trả lời các câu hỏi vì sao các công ty lại thích thực hiện FDI hơn là xuất khẩu hoặc cung cấp kỹ thuật của mình, và không dùng nó để giải thích vì sao FDI lại diễn ra giữa các nước tương tự về các nhân tố và lợi thế tương đối, vì sao FDI lại diễn ra từ khu vực kinh tế này sang khu vực kinh tế khác. Vấn đề quan trọng hơn là mô hình này lờ đi vai trò của nhân tố cơ cấu kinh tế và thể chế.

1.5. Lý thuyết chiết trung hay mô hình OLI:

Theo Dunning một công ty dự định tham gia vào các hoạt động FDI cần có 3 lợi thế: (1) Lợi thế về sở hữu (Ownership advantages – viết tắt là lợi thế O – bao gồm lợi thế về tài sản, lợi thế về tối thiểu hoá chi phí giao dịch); (2) Lợi thế về khu vực (Locational advantages – viết tắt là lợi thế L – bao gồm: tài nguyên của đất nước, qui mô và sự tăng trưởng của thị trường, sự phát triển của cơ sở hạ tầng, chính sách của Chính phủ) và (3) Lợi thế về nội hoá (Internalisation advantages – viết tắt là lợi thế I – bao gồm: giảm chi phí ký kết, kiểm soát và thực hiện hợp đồng; tránh được sự thiếu thông tin dẫn đến chi phí cao cho các công ty; tránh được chi phí thực hiện các bản quyền phát minh, sáng chế).

Theo lý thuyết chiết trung thì cả 3 điều kiện kể trên đều phải được thoả mãn trước khi có FDI. Lý thuyết cho rằng: những nhân tố “đẩy” bắt nguồn từ lợi thế O và I, còn lợi thế L tạo ra nhân tố “kéo” đối với FDI. Những lợi thế này không cố định mà biến đổi theo thời gian, không gian và sự phát triển nên luồng vào FDI ở từng nước, từng khu vực, từng thời kỳ khác nhau. Sự khác nhau này còn bắt nguồn từ việc các nước này đang ở bước nào của quá trình phát triển và được Dunning phát hiện vào năm 1979.

1.6. Lý thuyết về các bước phát triển của đầu tư (Investment Development Path – IDP):

Theo lý thuyết này, quá trình phát triển của các nước được chia ra thành 5 giai đoạn:

Giai đoạn 1: lợi thế L của một nước ít hấp dẫn, luồng vào FDI không đáng kể do hạn chế của thị trường trong nước: thu nhập thấp, cơ sở hạ tầng lạc hậu, giáo dục yếu kém, lao động không có kỹ năng… và hiếm khi thấy luồng ra FDI.

Giai đoạn 2: luồng vào của FDI bắt đầu tăng do lợi thế L đã hấp dẫn các nhà đầu tư: sức mua trong nước bắt đầu tăng, cơ sở hạ tầng đã được cải thiện … FDI trong bước này chủ yếu là đầu tư vào sản xuất để thay thế nhập khẩu và những ngành khai thác tài nguyên thiên nhiên hoặc sản xuất ra nguyên vật liệu, sản phẩm sơ chế. Luồng ra của FDI trong giai đoạn này không đáng kể.

Giai đoạn 3: luồng vào của FDI bắt đầu giảm và luồng ra lại bắt đầu tăng. Khả năng kỹ thuật của nước sở tại đã tiến tới sản xuất sản phẩm được tiêu chuẩn hoá. Mặt khác lợi thế về lao động giảm dần, nên phải chuyển đầu tư sang những nước có lợi thế tương đương đối về lao động nhằm tìm kiếm thị trường hoặc giành những tài sản chiến lược để bảo vệ lợi thế O. Trong giai đoạn này, luồng vào của FDI tập trung vào những ngành thay thế nhập khẩu có hiệu quả.

Giai đoạn 4: lợi thế O của các công ty trong nước tăng lên. Những công nghệ sử dụng nhiều lao động dần dần được thay thế bởi công nghệ sử dụng nhiều vốn. Mặt khác chi phí vốn trở nên rẻ hơn chi phí lao động. Kết quả là, lợi thế L của đất nước sẽ chuyển sang các tài sản. FDI từ các nước đang phát triển ở bước 4 sẽ vào nước này để tìm kiếm những tài sản trên hoặc từ các nước kém phát triển hơn nhằm tìm kiếm thị trường và đặt quan hệ thương mại. Trong bước này các công ty trong nước vẫn thích thực hiện FDI ra nước ngoài hơn là xuất khẩu sản phẩm, bởi vì họ có thể khai thác lợi thế I của mình. Do vậy, luồng vào và luồng ra của FDI vẫn tăng, nhưng luồng ra sẽ nhanh hơn.

Giai đoạn 5: luồng ra và luồng vào của FDI tiếp tục và khối lượng tương tự nhau. Luồng vào từ các nước có mức độ phát triển thấp hơn với mục đích tìm kiếm thị trường và kiến thức; hoặc từ các nước đang phát triển ở bước 4 và 5 để tìm kiếm sản xuất có hiệu quả. Do vậy luồng ra và luồng vào là tương tự.

Mô hình OLI giải thích hiện tượng FDI theo trạng thái tĩnh, trong khi lý thuyết IDP lại xem xét hiện tượng FDI trong trạng thái động với sự thay đổi các lợi thế này trong từng bước phát triển. Do vậy, lý thuyết này cùng với mô hình OLI là thích hợp nhất để giải thích hiện tượng FDI trên toàn thế giới, tất nhiên trong đó có Việt Nam.

2.  Bản chất và vai trò của FDI

2.1. Bản chất :

Hiện nay ở trên nhiều loại sách báo, tạp chí của các tổ chức quốc tế cũng như Chính phủ các nước có tương đối nhiều định nghĩa về FDI, như định nghĩa của tổ chức Ngân hàng Thế giới thì FDI là đầu tư trực tiếp nước ngoài là đầu tư từ nước ngoài mà mang lại lãi suất từ 10% trở lên.

Theo giáo trình Kinh tế Đầu tư của trường Đại học Kinh tế Quốc dân do PGS. TS Nguyễn Ngọc Mai làm chủ biên thì đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) là vốn của các doanh nghiệp và cá nhân nước ngoài đầu tư sang các nước khác và trực tiếp quản lý hoặc tham gia trực tiếp quản lý quá trình sử dụng và thu hồi số vốn bỏ ra.   

Đến nay định nghĩa mà nhiều nước và các tổ chức hay dùng nhất là định nghĩa của tổ chức Tiền tệ Thế giới (IMF) đã đưa ra vào năm 1977 như sau: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là số vốn đầu tư được thực hiện để thu được lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động ở nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tư. Ngoài mục đích lợi nhuận, nhà đầu tư còn mong muốn dành được chỗ đứng trong việc quản lý doanh nghiệp và mở rộng thị trường”.

Đầu tư nước ngoài bao gồm đầu tư nước ngoài trực tiếp (FDI) và đầu tư gián tiếp (FPI). Trong đó, FDI quan trọng hơn nhiều, dù cho đầu tư gián tiếp có xu hướng tăng lên (trong năm 1992, FDI lên tới khoảng 15 tỷ USD, bằng 38% tổng chu chuyển vốn nước ngoài còn đầu tư gián tiếp lên tới 4,7 tỷ USD). FDI tăng lên nhanh chóng trong vòng 15 năm qua với đặc điểm tập trung co cụm về địa dư, ngành, và hãng. Hầu hết FDI diễn ra ở Đông Á (Malaisia, Thái Lan, Singapore, Hong Kong, Trung Quốc) và Châu Mĩ Latinh (Brazil, Mexico), trong lĩnh vực thiết bị vận tải, hoá chất, máy móc và điện tử. Một số lượng ít các hãng lớn từ các nước công nghiệp chiếm một phần lớn đầu tư nước ngoài. Mô hình đầu tư cũng thiên lệch về địa lý; các hãng của Mỹ đầu tư mạnh vào châu Mỹ Latinh, các hãng của Nhật đầu tư vào châu Á, còn các hãng của Anh lại tập trung vào các nước thuộc khối Thịnh vượng Chung.

Tầm quan trọng tăng nhanh của FDI là nhờ nhận thức về những đóng góp to lớn của FDI vào phát triển kinh tế, cung cấp cho các nước chủ nhà về vốn, công nghệ, và kỹ năng quản lý hiện đại. FDI chịu ảnh hưởng của các yếu tố cụ thể trong nước chủ nhà cũng như nước đầu tư. Với nước chủ nhà, các yếu tố hấp dẫn FDI là nguồn tài nguyên thiên nhiên như khoáng sản (như dầu mỏ ở Indonesia) hay giá lao động rẻ mạt (như Trung Quốc, Malaisia) cũng có vai trò quan trọng không kém, đặc biệt khi áp dụng chính sách thay thế nhập khẩu là một cơ hội lớn cho các nhà đầu tư. Để thu hút FDI, nhiều Chính phủ đưa ra các biện pháp khuyến khích như miễn giảm thuế, khấu hao nhanh, giảm thuế nhập khẩu đầu vào sản xuất, đặc khu kinh tế, hay khuyến khích xuất khẩu đối với những người muốn đầu tư. Dù có những khuyến khích đặc biệt như vậy nhưng người ta nhận thấy FDI trở nên hấp dẫn ở những nước có môi trường  kinh tế vĩ mô và môi trường chính trị tốt. Chính sách bảo hộ – chống cạnh tranh của hàng ngoại nhập – của các nước chủ nhà đôi khi khiến các nhà đầu tư đặt cơ sở sản xuất ngay tại nước chủ nhà. FDI cũng phụ thuộc vào các yếu tố của các nước đi đầu tư. Các hãng đầu tư ra nước ngoài nhằm giành trước hay ngăn chặn những hoạt động tương tự của các đối thủ cạnh tranh. Một số nước cho phép các nhà đầu tư được nhập khẩu miễn thuế một số sản phẩm chế tạo tại các chi nhánh của họ tại nước ngoài. Cuối cùng, phân tán rủi ro bằng cách đầu tư tại nhiều đặc điểm khác nhau cũng là một động cơ của các nhà đầu tư.

Trên đây ta có thể thấy được một số nét đặc trưng của FDI:

– FDI mặc dù vẫn chịu sự chi phối của Chính phủ, nhưng nó ít bị lệ thuộc hơn vào quan hệ chính trị hai bên nếu so sánh với hình thức tín dụng quan hệ quốc tế.

– Bên nước ngoài trực tiếp tham gia quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, nên họ trực tiếp kiểm soát sự hoạt động và đưa ra những quyết định có lợi nhất cho việc đầu tư. Vì vậy mức độ khả thi của công cuộc đầu tư khá cao, đặc biệt trong việc tiếp cận thị trường quốc tế để mở rộng xuất khẩu.

– Do quyền lợi của chủ đầu tư nước ngoài gắn liền với lợi ích do đầu tư đem lại cho nên có thể lựa chọn kỹ thuật, công nghệ thích hợp, nâng cao dần trình độ quản lý, tay nghề cho công nhân ở nước tiếp nhận đầu tư.

– FDI liên quan đến việc mở rộng thị trường của các công ty đa quốc gia và sự phát triển của thị trường tài chính quốc tế và thương mại quốc tế.

2.2. Vai trò của FDI:

2.2.1. Đối với nước đi đầu tư:
a> Đứng trên góc độ quốc gia:

Hình thức đầu tư trực tiếp ra nước ngoài là cách để các quốc gia có thể mở rộng và nâng cao quan hệ hợp tác về nhiều mặt đối với các quốc gia khác mà mình sẽ đầu tư. Khi một nước đầu tư sang nước khác một mặt hàng thì nước đó thường có những ưu thế nhất định về mặt hàng như về chất lượng, năng suất và giá cả cùng với chính sách hướng xuất khẩu của nước này; thêm vào đó là sự có một sự sẵn sàng hợp tác chấp nhận sự đầu tư đó của nước sở tại cùng với những nguồn lực thích hợp cho sản phẩm đó. Mặt khác, khi đầu tư FDI nước đi đầu tư có rất nhiều có lợi về kinh tế cũng như chính trị.

Thứ nhất, quan hệ hợp tác với nước sở tại được tăng cường và vị thế của nước đi đầu tư được nâng lên trên trường quốc tế.

Thứ hai, mở rộng được thị trường tiêu thụ sản phẩm, khi trong nước sản phẩm đang thừa mà nước sở tại lại thiếu.

Thứ ba, giải quyết công ăn việc làm cho một số lao động, vì khi đầu tư sang nước khác, thì nước đó phải cần có những người hướng dẫn, hay còn gọi là các chuyên gia trong lĩnh vực này. Đồng thời tránh được việc phải khai thác các nguồn lực trong nước, như tài nguyên thiên nhiên hay ô nhiễm môi trường.

Thứ tư, đó là vấn đề chính trị, các nhà đầu tư nước ngoài có thể lợi dụng những kẻ hở của pháp luật, sự yếu kém về quản lý hay sự ưu đãi của Chính phủ nước sở tại sẽ có những mục đích khác như làm gián điệp.

b> Đứng trên góc độ doanh nghiệp:

Mục đích của doanh nghiệp cũng như mục đích của một quốc gia thường là lợi nhuận, lợi nhuận càng nhiều càng tốt. Một khi trong nước hay các thị trường quen thuộc bị tràn ngập những sản phẩm của họ và sản phẩm cùng loại của đối thủ cạnh tranh thì họ phải đầu tư ra nước khác để tiêu thụ số sản phẩm đó. Trong khi đầu tư ra nước ngoài, họ chắc chắn sẽ tìm thấy ở nước sở tại những lợi thế so sánh so với thị trường cũ như lao động rẻ hay tài nguyên chưa bị khai thác nhiều.

Một nguyên nhân nữa là họ có thể bán được những máy móc và công nghệ cũ kỹ lạc hậu hay bị hao mòn vô hình do thời gian với giá cao nhưng lại là mới  đối với nước nhận đầu tư (khi nước đầu tư là nước đang phát triển).

Thêm vào đó, là sản phẩm của họ được bán tại thị trường này sẽ ngày càng tăng uy tín và tiếng tăm cho nó và làm tăng sức cạnh tranh đối với các đối thủ có sản phẩm cùng loại.

2.2.2. Đối với nước nhận đầu tư:
* Những mối lợi:

a> Chuyển giao vốn, công nghệ và năng lực quản lý (chuyển giao nguồn lực): Đối với một nước lạc hậu, trình độ sản xuất kém, năng lực sản xuất chưa được phát huy kèm với cơ sở vật chất kỹ thuật nghèo nàn thì việc tiếp thu được một nguồn vốn lớn, công nghệ phù hợp để tăng năng suất và cải tiến chất lượng sản phẩm, trình độ quản lý chặt chẽ là một điều hết sức cần thiết.

Như ta đã biết thì công nghệ chính là trung tâm của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá một đất nước đang phát triển như nước ta. Chúng ta cần có vốn và công nghệ để có thể thực hiện được nó. Khi đầu tư trực tiếp diễn ra thì công nghệ được du nhập vào trong đó có cả một số công nghệ bị cấm xuất theo con đường ngoại thương, các chuyên gia cùng với các kỹ năng quản lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công nghệ này, do vậy các cán bộ bản địa có thể học hỏi kinh nghiệm của họ.

Trên thực tế có nhiều mức độ phụ thuộc khác nhau vào nguồn FDI ở các nước đang phát triển. Từ năm 1973, khi có nhiều nước chuyển sang đi vay các nước khác, những luồng vốn chảy vào đó đã góp phần quan trọng cho việc hình thành vốn của một vài nước đang phát triển. Giữa năm 1979 và năm 1981, luồng vốn đầu tư trực tiếp chiếm khoảng 25% trong tổng số vốn cố định được đầu tư của Singapore; 11% ở Malaixia; gần 5% ở Chile và Philipines; khoảng 15% tại Brazil, Indonesia, Mehico, còn ở Hàn Quốc, Ấn Độ và Nigeria không đáng kể. Tuy nhiên, những con số này chưa phản ánh đủ sự đóng góp của các doanh nghiệp thuộc sở hữu nước ngoài vào tổng số vốn được đầu tư. Lợi nhuận tái đầu tư đã không được kể đến ở một số nước đang phát triển; ngoài ra, quĩ khấu hao của các doanh nghiệp FDI đã trang trải cho một phần cơ bản của các khoản chi tiêu trong tổng số vốn của các nước này, mà lại không đưa vào định nghĩa FDI.

Có những khác biệt lớn giữa các nước về mức độ thay thế của FDI cho các luồng vốn nước ngoài khác, do những khác biệt trong cơ cấu kinh tế có những tác động đến sức hấp dẫn của đất nước đối với các nhà đầu tư, cũng như những khác biệt trong các yếu tố kinh tế vĩ mô đòi hỏi phải có các luồng vốn chảy vào. Các nước có thị trường nhỏ bé, ít các nguồn lực tự nhiên, kết cấu hạ tầng yếu kém và ít khả năng xuất khẩu hàng công nghiệp thì ít có khả năng thu hút các nguồn FDI lớn, ngay cả khi có những qui chế tự do và những ưu đãi hào phóng. Về cơ bản, các nước đó nói chung cũng không có khả năng vay nợ theo các điều kiện thương mại thông thường, và chủ yếu dựa vào kết quả ưu đãi. Kết quả là những khả năng thay thế giữa tín dụng thương mại nước ngoài và FDI chủ yếu có liên quan tới các nước lớn, có nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, hoặc có khu vực công nghiệp khá phát triển. Các nước đã có được một số lượng lớn các nguồn FDI nói chung cũng sẽ dễ tác động hơn tới cơ cấu tương lai của nguồn vốn, bởi vì họ cũng có thể tác động tới hoạt động FDI thông qua cơ cấu tài chính của các chi nhánh hiện hữu thuộc các công ty nước ngoài, và cụ thể là tới số lượng vay từ các nguồn trong nước và các nguồn khác ở nước ngoài. Nhưng so với vay nước ngoài, FDI có xu hướng tập trung nhiều hơn tại một số ít nước.

Những nguyên nhân kinh tế vĩ mô của các luồng vốn vào cũng có thể ảnh hưởng lớn tới mức độ thay thế giữa FDI và tín dụng thương mại với tư cách là nguồn vốn nước ngoài. Tại các nước có các thị trường vốn phát triển, các nguồn gốc mất cân bằng kinh tế vĩ mô riêng lẻ có thể chỉ có tác động hạn chế tới cơ cấu luồng vốn vào. Tuy nhiên, phần lớn các nước đang phát triển đều có các thị trường vốn trong nước phân tán, và đối với các nước này, những nguyên nhân làm cho luồng vốn chảy vào có ý nghĩa lớn hơn. Có ba loại yếu tố khiến cần thiết phải có các luồng vốn chảy vào ngày càng nhiều, thể hiện khả năng thay thế khác nhau giữa FDI và vay nước ngoài.

Thứ nhất là, tổng cầu có thể tăng lên tương đối so với tổng cung do chỉ tiêu tăng thêm vào các dự án đầu tư mà chúng được coi là có khả năng thành công về mặt tài chính. Nếu hoạt động đầu tư ấy diễn ra trong khu vực tư nhân thì khả năng thay thế sẽ cao, miễn là các qui định về thuế khoá và qui chế tỏ ra thích hợp đối với FDI. Nếu hoạt động đầu tư ấy được thực hiện chủ yếu bởi các doanh nghiệp nhà nước, thì tại nhiều nước, khả năng thay thế sẽ thấp do các hàng rào thể chế ngăn cản hoạt động FDI. Tuy nhiên, vẫn có khả năng lớn cho sự tham gia cổ phần của nước ngoài thông qua những thoả thuận đầu tư liên doanh với các doanh nghiệp nhà nước thích hợp, với điều kiện những hình thức này là phù hợp với phương hướng phát triển chung của nước nhận đầu tư. Những thoả thuận như vậy là phổ biến trong ngành thăm dò và khai thác khoáng sản, một ngành có nhiều rủi ro với vốn cổ phần nước ngoài hoạt động liên kết với các công ty nhà nước, nhưng chúng còn được thấy rõ trong nhiều khu vực khác nữa. Brazil đã khuyến khích hoạt động đầu tư liên doanh, bao gồm sự kết hợp của nhà nước với vốn cổ phần tư nhân trong nước cũng như nước ngoài, đặc biệt là trong ngành công nghiệp hoá dầu. Kinh nghiệm của Trung Quốc, một nước hiện nay đang sử dụng nguồn FDI nhiều hơn so với hình thức vay tín dụng thương mại nước ngoài, cho thấy rằng hệ thống doanh nghiệp nhà nước không nên cản trở sự thay thế giữa các hình thức khác nhau của vốn nước ngoài. Một biện pháp chính để thường xuyên thay thế đó là việc đưa ra những bảo đảm của nhà nước đối với các khoản vay do các doanh nghiệp nhà nước vay của ngân hàng thương mại nước ngoài. Điều này làm giảm bớt chi phí vay tín dụng thương mại cho doanh nghiệp, vì nhà nước gánh chịu một phần sự rủi ro của người cho vay, do vậy, nó trở nên tương đối hấp dẫn hơn đối với các doanh nghiệp nhà nước, nếu so với hình thức tham gia cổ phần của phía nước ngoài.

Thứ hai là, tổng cầu có thể tăng lên tương đối so với tổng cung, do chi tiêu nhiều hơn cho tiêu dùng hoặc cho các dự án đầu tư được coi như không khả thi về tài chính (bao gồm các dự án về kết cấu hạ tầng có thể đưa lại lợi nhuận kinh tế nói chung cao hơn, nhưng lại không tạo ra một nguồn thu trực tiếp nào). Sự vượt quá của nhu cầu như vậy thường xảy ra ở dưới dạng những thâm hụt lớn về tài chính, ví dụ như chi tiêu nhà nước vào các khoản trợ cấp, các khoản trả lương cao hơn hoặc sự mở rộng kết cấu hạ tầng xã hội. Trong trường hợp này, FDI khó có thể thay thế việc Chính phủ hoặc ngân hàng TW đi vay nước ngoài. Sẽ không có những dự án đầu tư bổ xung có khả năng thu hút các nhà đầu tư trực tiếp. Về nguyên tắc, khoản vay mượn cao hơn ở trong nước do Chính phủ thực hiện sẽ làm tăng mức lãi suất ở trong nước và dẫn tới các luồng vốn chảy vào hoặc đầu tư trực tiếp lớn hơn. Tuy nhiên, trong thực tế, những ảnh hưởng gián tiếp đó tới các luồng vốn nước ngoài là có hạn, bởi vì ở nhiều nước đang phát triển, thị trường vốn bị phân tán và không có các chính sách linh hoạt.

Cuối cùng, một phần vốn vay nước ngoài của các nước đang phát triển thường không dùng để trang trải cho sự gia tăng trong tổng chi phí quốc nội mà để bù vào luồng vốn chảy ra của tư nhân. Khả năng thay thế sự vay mượn đó bằng đầu tư trực tiếp là thấp, đặc biệt là do chính sách tỷ giá hối đoái và lãi suất không thích hợp. Những chính sách này thường gây ra sự thất thoát vốn, và như vậy cũng thường không thúc đẩy được hoạt động FDI.

Do đó, mức độ thay thế vay nước ngoài bằng FDI trong thập kỷ vừa qua của các nước đang phát triển có lẽ phụ thuộc vào cách thức sử dụng khoản vay mượn đó. Phần lớn số vốn vay sau hai lần tăng đột biến giá dầu lửa là nhằm hỗ trợ cho thâm hụt cán cân thanh toán ngắn hạn.  Đối với khoản vay đó, khả năng thay thế là rất thấp. Tuy nhiên, phạm vi chuyển dịch giữa các hình thức vốn vào có lẽ đã tăng lên theo độ dài của thời kỳ diễn ra sau sự mất cân đối đối ngoại ban đầu. Về vấn đề này, bằng chứng nêu ra trên tờ Triển vọng Kinh tế Thế giới 1983 về nguồn vốn đã cho thấy rằng, đối với hầu hết các nước vay mượn lớn nhất trong số các nước đang phát triển không sản xuất dầu lửa, sự gia tăng nợ nước ngoài trong thập kỷ vừa qua đã gắn liền với mức đầu tư cao hơn và phần lớn không sử dụng vào việc chi cho tiêu dùng. Tuy nhiên, một bộ phận đầu tư lớn cần được dành cho các dự án về kết cấu hạ tầng, nhưng chúng không thu hút được FDI.

Những hoạt động chuyển giao công nghệ (bao gồm cả năng lực quản lý và marketing) khó đo lường hơn so với các luồng chảy vào, nhưng phần lớn chuyển giao đã diễn ra ở công ty mẹ ở nước ngoài và các chi nhánh của chúng. Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng tầm quan trọng của các hoạt động chuyển giao công nghệ trong nội bộ các công ty như thế tuỳ thuộc vào những chuyển giao từ các phía khác nhau. Tại Hàn Quốc là nơi FDI được điều chỉnh và hướng vào các khu riêng biệt, gần 3/4 số hợp đồng cấp giấy phép sản xuất của nước ký kết; tuy nhiên, ở Singapore là nơi có tương đối ít những hạn chế về đầu tư trực tiếp, hầu hết các hợp đồng cấp giấy phép sản xuất đã được ký kết bởi các công ty có ít nhất một phần thuộc quyền sở hữu nước ngoài. Trong các ngành sử dụng kỹ thuật mới hoặc kỹ thuật đặc thù của doanh nghiệp (như các ngành điện tử), đa số các hoạt động chuyển giao diễn ra giữa các công ty mẹ và chi nhánh thuộc quyền sở hữu hoàn toàn hoặc sở hữu một phần lớn của công ty mẹ; do có sự lo lắng tới việc duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với kỹ thuật công nghệ có liên quan. Tuy nhiên, trong nhiều ngành khác, các hoạt động chuyển giao công nghệ diễn ra thông qua các hợp đồng cấp giấy phép sản xuất khác nhau đã tăng lên nhanh hơn so với sự chuyển giao công nghệ thông qua FDI.

b> Các nhà đầu tư gánh chịu rủi ro: Đầu tư trực tiếp khác với đầu tư gián tiếp là nhà đầu tư phải tự đứng ra quản lý đồng vốn của mình, tự chịu trách nhiệm trước những quyết định đầu tư của mình, do vậy độ rủi ro cao hơn so với đầu tư gián tiếp. Các nước nhận đầu tư trực tiếp do vậy cũng không phải lo trả nợ hay như đầu tư gián tiếp theo mức lãi suất nào đó hay phải chịu trách nhiệm trước sự phá sản hay giải thể của nhà đầu tư nước ngoài.

c> Tăng năng suất và thu nhập quốc dân; cạnh tranh hơn, hiệu quả kinh tế hơn: Do có công nghệ cùng với trình độ quản lý được nâng lên nên đối với các ngành sản xuất thì việc tăng năng suất là điều tất yếu. Không những thế những công nghệ này còn cho ra những sản phẩm có chất lượng cao hơn, tính năng đa dạng hơn, bền hơn và với những mẫu mã đa dạng, hàng hoá lúc này sẽ nhiều và tất nhiên sẽ rẻ hơn so với trước. Điều này chính là cung tăng lên nhưng thực ra nó tăng lên để đáp ứng lại lượng cầu cũng tăng lên rất nhanh do quá trình đầu tư có tác động vào. Tốc độ quay của vòng vốn tăng lên nhanh hơn, do vậy sản phẩm cũng được sản xuất ra nhiều hơn và tiêu thụ cũng nhiều hơn. Do sự tiêu thụ được tăng lên do vậy các ngành sản xuất, dịch vụ được tiếp thêm một luồng sức sống mới, nhân lực, máy móc và các nguyên vật liệu được đem ngay vào sản xuất, từ đó sức đóng góp của các ngành này vào GDP cũng đã tăng lên.

Việc có được những công ty có hiệu quả với khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới có thể đưa lại một sự khai thông quan trọng, tiềm tàng cho việc chuyển giao các kỹ năng quản lý và công nghệ cho các nước chủ nhà. Điều này có thể xảy ra ở bên trong một ngành công nghiệp riêng rẽ, trong đó có những người cung ứng các đầu vào cho các chi nhánh nước ngoài, những người tiêu dùng trong nước đối với các sản phẩm của chi nhánh này và những đối thủ cạnh tranh của chúng, tất cả đều muốn lựa chọn những phương pháp kỹ thuật có hiệu quả hơn. Nó cũng có thể diễn ra một cách rộng rãi hơn trong nội bộ nền kinh tế thông qua sự tăng cường có kết quả công tác đào tạo và kinh nghiệm của lực lượng lao động và thông qua sự khuyến khích có thể có đối với các ngành hỗ trợ tài chính và kỹ thuật có khả năng dẫn tới sự hạ thấp toàn bộ chi phí công nghiệp.

d> Khuyến khích năng lực kinh doanh trong nước: Do có các nhà đầu tư nước ngoài nhảy vào các thị trường vốn có các nhà đầu tư trong nước chiếm giữ phần lớn thị phần, nhưng ưu thế này sẽ không kéo dài đối với nhà đầu tư trong nước khi ưu thế về nguồn lực của nhà đầu tư nước ngoài trội hơn hẳn. Chính vì vậy các nhà đầu tư trong nước phải đổi mới cả quá trình sản xuất của mình từ trước từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ bằng việc cải tiến công nghệ và phương pháp quản lý để có thể trụ vững trên thị trường đó. Đó chính là một trong những thử thách tất yếu của nền kinh tế thị trường đối với các nhà sản xuất trong nước, không có kẻ yếu nào có thể tồn tại nếu không tự nó làm mình mạnh lên để sống trong cơ chế đó.

e> Tiếp cận với thị trường nước ngoài:  Nếu như trước đây khi chưa có FDI, các doanh nghiệp trong nước chỉ biết đến có thị trường trong nước, nhưng khi có FDI thì họ được làm quen với các đối tác kinh tế mới không phải trong nước. Họ chắc chắn sẽ nhận thấy rất nhiều nơi cần cái họ đang có, và họ cũng đang cần  thì ở nơi đối tác lại có, do vậy cần phải tăng cường hợp tác sẽ có nhiều sản phẩm được xuất khẩu để thu ngoại tệ về cho đất nước đồng thời cũng cần phải nhập khẩu một số loại mặt hàng mà trong nước đang cần. Từ các việc trao đổi thương mại này sẽ lại thúc đẩy các công cuộc đầu tư giữa các nước. Như vậy quá trình đầu tư nước ngoài và thương mại quốc tế là một quá trình luôn luôn thúc đẩy nhau, hỗ trợ nhau và cùng phát triển.

f> Chuyển đổi cơ cấu kinh tế: Đầu tư nước ngoài góp phần tích cực trong việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế của nước sở tại theo chiều hướng tích cực hơn. Nó thường tập trung vào những ngành công nghệ cao có sức cạnh tranh như công nghiệp hay thông tin. Nếu là một nước nông nghiệp thì bây giờ trong cơ cấu kinh tế các ngành đòi hỏi cao hơn như công nghiệp và dịch vụ đã tăng lên về tỷ trọng và sức đóng góp cho Ngân sách, GDP và cho xã hội nói chung. Ngoài ra về cơ cấu lãnh thổ, nó có tác dụng giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, đưa những vùng kém phát triển thoát khỏi tình trạng nghèo đói, phát huy tối đa những lợi thế so sánh  về tài nguyên, đưa những tiềm năng chưa khai phá vào quá trình sản xuất và dịch vụ, và làm bàn đạp thúc đẩy những vùng khác cùng phát triển.

2. Giải pháp để duy trì và phát triển ngày càng nhiều sản phẩm từ thuỷ hải sản có giá trị kinh tế cao trong các thị trường trong nước và quốc tế, chống lại sự giảm sút của nguồn lợi biển, tăng khả năng phục hồi tự nhiên của các nguồn lợi biển nhưng vẫn duy trì được tốc độ phát triển cao.

2.1Trong khai thác hải sản.

 

Phương hướng chủ yếu là phân định rõ ràng các ngư trường, khu vực và mùa vụ khai thác. Qui hoạch qui mô khai thác cho từng địa phương, quản lý chặt chẽ các ngư trường, nơi sinh sống, môi trường và các giống loài thuỷ hải sản. Để làm được điều đó cần đầu tư điều tra khảo sát xây dựng được các hồ sơ về các bãi cá và các vung cư trú, sinh trưởng, nguồn lợi và mùa vụ khai thác thích hợp ở từng vùng biển, từng thuỷ vực để làm căn cứ ra quyết định. Bên cạnh đó đi đôi với cơ cấu lại lực lượng khai thác ven bờ một cách hợp lý, cần phải chuyển dần sang canh tác trên vùng biển ven bờ: vừa nuôi vừa khai thác, nuôi để khai thác. Để làm được điều đó cần phải sớm tính toán lại cường độ và cơ cấu nghề nghiệp hợp lý cho từng địa phương, từng ngư trường, trước mắt hạn chế việc mở rộng qui mô nghề cá gần bờ. Hỗ trợ xây dựng các bãi rạn nhân tạo, lắp đặt các thiết bị dụ cá, tạo các vùng cư trú có tính chiến lược cho các giống loài thuỷ hải sản. Khuyến khích và hỗ trợ các cộng đồng ngư dân nuôi biển bằng mọi hình thức, giao cho các cộng đồng nhất định quyền khai thác và nghĩa vụ quản lý, bảo vệ từng vùng ven bờ nhất định.

Đối với nghề cá xa bờ cần phải phát triển một cách hợp lý và thận trọng trên cơ sở lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo. Muốn vậy phải:

  • Tăng cường nghiên cứu nguồn lợi để có thể đi đến qui định cụ thể, hợp lý việc phân bổ và khai thác các nguồn lợi xa bờ thuộc qyuền tài phán quốc gia cho các địa phương trên cơ sở qui định hạn mức cường lực khai thác cho mội địa phương.
  • Tăng cường hỗ trợ đầu tư của Nhà nước cho các khu vực nghề cá thương mại tham gia vào phát triển nghề cá xa bờ với sự ưu đãi trong vốn vay với các điều kiện thương mại và tạo môi trường thuận lợi về đầu tư.
  • Phát triển các cơ sở hạ tầng, các hệ thống buôn bán và tiếp thị hợp lý, tập trung.
  • Đầu tư xây dựng hệ thống cảng cá phục vụ khai thác xa bờ tập trung có qui mô lớn, tránh đầu tư lẻ tẻ.

2.2 Trong nuôi trồng thuỷ sản.

Với phương hướng lấy phát triển mạnh nuôi trồng thuỷ sản, trong đó đặc biệt là nuôi biển, nước lợ phục vụ xuất khẩu làm định hướng chiến lược cơ bản nhất trong thời kỳ 2001-2010 chúng ta cần có các giải pháp đầu tư sau:

  • Đẩy nhanh quá trình qui hoạch, phân lập và thiết kế các khu nuôi tập trung tôm và các loài cá biển.
  • Nghiên cứu, nhập nhanh công nghệ sản xuất giống, thức ăn và công nghệ nuôi biển.
  • Đẩy nhanh tốc độ cải tiến, nâng cao công nghệ nuôi tôm xuất khẩu, đẩy nhanh các tiến độ xây dựng các cơ sở hạ tầng và dịch vụ cho nghề nuôi tôm, cá biển.
  • Tiếp tục và nâng cao các công nghệ, hệ thống nuôi thủy sản kết hợp với canh tác nông nghiệp và nuôi thuỷ sản trong nhưng khu vực tập trung để tạo khối lượng hàng hoá lớn có thể tổ chức chế biến và thương mại thuận lợi.
  • Thúc đẩyvà hỗ trợ các doanh nghiệp và tư nhân tham gia phát triển nuôi thuỷ sản, đặc biệt là nuôi công nghiệp tăng cường việc phát triển cơ sở hạ tầng cho nuôi trồng thuỷ sản.
  • Xây dựng hệ thống thể chế và thiết chế nhằm hỗ trợ mạnh mẽ cho nuôi thuỷ sản phát triển.
  • Củng cố và phát triển mạng lưới điện, trạm nghiên cứu công nghệ và kỹ thuật một cách mạnh mẽ hơn.

2.3 Trong chế biến và thương mại thuỷ sản.

Mở rộng mặt hàng và thị trường nhằm đa dạng hoá các mặt hàng chế biến cho tiêu thụ trong nước và xuất khẩu, kích thích lại tính đa dạng của sản xuất nguyên liệu và tận dụng sản phẩm của khai thác lấy chế biến làm cơ sở cho việc nâng cao giá trị các sản phẩm thuỷ sản. Do đó phải có các giải pháp đầu tư sau:

  • Tăng cường năng lực nghiên cứu công nghệ, tiếp thu và chuyển giao công nghệ chế biến tiên tiến.
  • Huy động các nguồn vốn trong và ngoài nước để nâng cấp các cơ sở chế biến và đổi mới trang thiết bị, công nghệ nhằm đáp ứng yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm của quốc tế và nâng cao chất lượng sản phẩm.
  • Cải tổ lại mạng lưới bán buôn, bán lẻ thuỷ sản trong thị trường nội địa. Duy trì và giữ vững thị trường truuyền thống đồng thời mở rộng quan hệ để tạo thị trường mới, đặc biệt là các thị trường lớn như  Mỹ, EU, Trung Quốc, Nhật.
  • Phát triển một số trung tâm chế biến công nghệ cao để tái chế biến các hành sơ chế trong mạng lưới các xí nghiệp chế biến qui mô nhỏ nằm rải rác ở các vùng nguyên liệu.

          3. Giải pháp đầu tư về vốn cho phát triển ngành thuỷ sản Việt Nam.

          Vốn dầu tư từ trước đến nay vẫn là vấn đề quan trọng của bất cứ một ngành kinh tế nào, đối với ngành thuỷ sản vốn đầu tư đóng vai trò hết sức quan trọng, trong phần giải pháp về vốn chúng ta đề cập đến hai vấn đề là giải pháp để thu hút vốn và giải pháp từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.

          Đối với giải pháp thu hút vốn ta thấy trong 10 năm từ 1990-2000 tổng vốn đầu tư trong ngành thuỷ sản đã tăng lên đáng kể. Theo số liệu ước tính năm 2000, vốn đầu tư cho ngành thuỷ sản từ năm 1996-2000 là xấp xỉ 9 tỷ đồng trong đó vốn trong nước xấp xỉ 8 tỷ và vốn nước ngoài hơn 1 tỷ. Như vậy nguồn vốn nước ngoài đầu tư vào thuỷ sản còn hạn chế hay ngành thuỷ sản vẫn chưa có được những thu hút mạnh mẽ đối với nguồn vốn nước ngoài. Nguồn vốn trong nước chủ yếu từ 3 nguồn Ngân sách; Tín dụng; Huy động, nguồn vốn ngân sách tăng theo các năm nhưng tăng không lớn bằng nguồn vốn tín dụng, riêng nguồn vốn huy động thì tuỳ thuộc vào từng thời kỳ. Trong những năm tới, để thu hút nhiều vốn hơn nữa vào đầu tư phát triển ngành cần có các biện pháp sau đây.

          Trước tiên phải tiến hành xây dựng các chương trình đối với từng lĩnh vực cụ thể. Sở dĩ phải tiến hành xây dựng các chương trình vì quá trình khai thác, nuôi trồng thuỷ sản là quá trình lâu dài đòi hỏi vốn lớn, trình độ công nghệ vừa phù hợp với điều kiện nước ta vừa không quá lạc hậu so với mức độ phát triển thuỷ sản của thế giới, kèm theo đó là hệ thống cơ sở hạ tầng và đội ngũ công nhân lành nghề… Hơn nữa do tính thời vụ, các chương trình phải được xây dựng liên tiếp để đảm bảo tính kế thừa phát huy và tận dụng công suất của thiết bị. Cũng như bất cứ ngành nghề nào khác khi đẫ lên kế hoạch, đảm bảo đủ độ tin cậy với những minh chứng hợp lý thì sẽ thu hút các nguồn vốn đầu tư ưu đãi đầu tư. Bên cạnh đó tuỳ thuộc vào các chương trình, địa phương thực hiện chương trình mà tiến hành biện pháp khuyến khích đầu tư. Chẳng hạn như vùng nước lợ có khả năng phát triển và nuôi trồng các loại nhuyễn thể thay cho việc đầu tư vào các ngành truyền thống của địa phương thì cần có chương trình nuôi trồng cụ thể cùng với lời hứa thu nua với mức giá có lợi sẽ tạo được một lượng vốn dầu tư đáng kể.

          Đối với nguồn vốn trong nước:

  • Khuyến khích các thành phần kinh tế phat triển sản xuất kinh doanh xuất nhập khẩu thuỷ sản để thúc đẩy và thu hút nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực này.
  • Nhà nước có chính sách ưu tiên, ưu đãi về vốn cho khu vực còn gặp nhiều khó khăn ở vùng ven biển, hải đảo, vùng giáp biên, khai thác vùng khơi, vùng nghèo như các tỉnh Bắc trung bộ, đầu tư mạnh vào các tỉnh trọnh điểm nghề cá như đồng bằng sông Cửu Long, Nam trung bộ.

          Đối với việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài, hàng năm dự báo ngành thuỷ sản cần 70-80 triệu USD, một hệ thống cơ sở hạ tầng đầy đủ và hoàn chỉnh sẽ là mồi nhử các luồng vốn đầu tư nước ngoài. Trong năm 2001 này ngành thuỷ sản sẽ đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng của 6 trung tâm nghề cá Hải phòng, Đà nẵng, Bình thuận, Bà rịa- Vũng tàu, Cà mau và Kiên giang, tiếp tục đầu tư hoàn chỉnh 10 cảng cá do ADB tài trợ và đề nghị ADB tài trợ cho 6 cảng cá mới.

          Cần khẩn trương xây dựng một số khu kinh tế mở có qui chế riêng tại một số đảo hoặc vùng ven biển như khu chợ cá, dịch vụ thuỷ sản, sản xuất giống cá biển nuôi thuỷ sản…

          Xây dựng các chính sách liên quan đến việc bảo lãnh tín dụng cho nuôi trồng thuỷ sản, lấy tài sản hình thành làm thế chấp và tín chấp cho vay lần đầu tạo vốn lưu động.

          Cần ưu tiên cho các dự án đầu tư tạo lập hạ tầng hoàn chỉnh và xây dựng khu nuôi công nghiệp để cho thuê ao nuôi. Cần khẩn trương áp dụng chính sách ưu đãi nhập công nghệ sản xuất giống một số loài thuỷ sản quí hiếm, khó cho sinh sản trong nuôi. Bên cạnh đó có chính sách ưu đãi cho việc đào tạo cán bộ có trình độ công nghệ cao, tinh nhuệ trong xây dựng và thẩm định các dự án đầu tư phát triển. Cần đầu tư phát triển các trung tâm phân tích, phổ biến thông tin và thị trường công nghệ. đẩy mạnh công tác khuyến nông hơn nữa. Cần phải chấm dứt ngay tình trạng của chính sách “ mưa cho khắp “ các vùng của các địa phương trong đầu tư như trong đầu tư vào lĩnh vực thuỷ sản hiện nay.

          Để từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư,  đây là vấn đề mang tính thời sự, ngành thuỷ sản Việt Nam cũng có vấn đề nan giải trong việc sử dụng vốn hợp lý và có hiệu quả. Việc đầu tư ồ ạt và thiếu thận trọng vào khai thác xa bờ trong thời gian qua là một bài học kinh nghiệm trong việc sử dụng vốn hợp lý. Để thu hút vốn chúng ta tiến hành đầu tư theo chương trình cụ thể. Tuy nhiên, do sự phức tạp của sản phẩm thuỷ sản mà mỗi chương trình lại liên quan đến rất nhiều lĩnh vực khác nhau, cần tiến hành ở những thời điểm khác nhau. Vì thế cần phân bố các chương trình lớn thanh các chương trình nhỏ, lẻ hay các tổ hợp chương trình một cách hợp lý, dựa trên tính chất và đặc điểm của mỗi chương trình. Ví dụ, đối với chương trìng khai thác xa bờ, cần phân bố thành các nhóm chương trình: đóng mới tàu thuyền, nâng cao công suất tàu thuyền; chương trình cải tiến nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng phù hợp với trọng tải và công suất khai thác, chương trình tìm kiếm mô hình đánh bắt phù hợp, kết hợp với hậu cần nghề cá; chương trình đào tạo đội ngũ cán bộ và lao động…Nhờ sự phân bố đó chúng ta có thể thấy được những việc cần làm ngay, công việc nào tiếp theo công việc nào tập trung vốn cho công việc trước mắt.

          Do việc khai thác nguồn lợi biển trong một thời gian dài trước đây còn nhiều bất cập, chưa có quy định cụ thể mà hiện nay dẫn đến sự khan hiếm dần buộc thuỷ sản Việt Nam phải mở ra hướng đầu tư mới và chuyển đổi cơ cấu đầu tư, đầu tư khai thác xa bờ và đầu tư mạnh vào nuôi trồng thuỷ sản. để thực hiện được định hướng này, nguồn vốn đầu tư phải được tập trung vào các cơ sở đóng tàu trọng tải lớn, có thể khai thác dài ngày trên biển với các trang thiết bị hiện đại đảm bảo chất lượng sản phẩm. Trong nuôi trồng thuỷ sản, do đặc chưng của lĩnh vực này là có thể giao cho từng cá nhân, hộ gia đình nuôi trồng hay tiến hành nuôi trồng tại các nông trường với qui mô lớn nên nguồn vốn thu hút rất phong phú, vấn đề là để đạt được hiêụ quả cao cho các vụ mùa cần lựa chọn phương thức canh tác, nuôi trồng, hướng dẫn cụ thể phương thức chăn nuôi và áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào nuôi trồng thuỷ sản.

4.Giải pháp đầu tư cho mở rộng thị trường quốc tế và nâng cáp thị trường trong nước.

 

          Mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đến 2010 cho đến nay còn tuỳ thuộc vào từng phương án, nhưng nếu xét đến 2005 thì mong muốn đạt được 8,8 tỷ USD. Trong đó năm 2001 năm đầu ciủa thời kỳ phấn đấu đạt 1,6 tỷ USD, đa dạng hoá các sản phẩm thuỷ sản đặc biệt cho xuất khẩu theo hướng nâng cao hàm lượng công nghệ và có sức hút với thị trường. Tiến hành đầu tư mở rộng thị trường bằng cách thăm dò nhu cầu tiêu thụ, các đối thủ cạnh tranh, ưu nhược điểm cả đối thủ cạnh tranh từ đó xác định được thế mạnh của ngành thuỷ sản Việt Nam sau đó tiến hành đầu tư sản xuất, chào hàng, thăm dò phản ứng và nhận xét của khách hàng. Hiện nay, Nhật là thị trường lớn, dự kiến sản phẩm xuất khẩu vào thị trường này là 34%, Mỹ 25%, EU 8% và Hồng Kông 18% thị trường khác là 15%…Tìm kiếm lợi thế cạnh tranh trên từng thị trường cho từng chủng loại mặt hàng, lợi dụng đồng bộ các yếu tố địa lý, thương mại ngoại giao truyền thống, tuy nhiên cần phải chọnyếu tố chất lượng, giá cả là chủ yếu. Nên sắp xếp lại để phân lập các doanh nghiệp có đủ khả năng tham gia vào thị trường thuỷ sản

          Đối với thị trường trong nước cần phải được nâng cấp bằng cách đầu tư hình thành và tổ chức một số chợ tôm chợ cá theo phương thức đấu giá nhằm gắn kết giữa sản xuất nguyên liệu và chế biến, tăng cường chất lượng nguyên liệu, giảm thất thoát sau thu hoạch, nâng cao tỷ trọng sản phẩm khai thác nuôi trồng và đưa vào chế biến xuất khẩu. Đồng thời hạn chế tình trạng ép giá và đưa tạp chất vào nguyên liệu thuỷ sản.

          Nâng cao uy tín về chất lượng sản phẩm cũng là một biện pháp để duy trì và mở rộng thị trường, ngành Thuỷ sản Việt Nam cần đầu tư vào vệ sinh an toàn thực phẩm đặc biệt là các sản phẩm đông lạnh và đóng hộp, tiến tới chúng ta phải đầu tư triển khai việc áp dụng an toàn vệ sinh trong các khâu sản xuất nguyên liệu, cảng cá, chợ cá.

          Đa dạng hoá các sản phẩm nhờ ứng dụng công nghệ mới, nâng cao năng lực của các nhà máy chế biến, giúp cho việc cung cấp sản phẩm thuỷ sản xuất khẩu được thực hiện một cách liên tục, phong phú và chất lượng cao, quyết định vị trí của ngành thuỷ sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

          5.Giải pháp đầu tư phát triển khoa học công nghệ.

 

          Khoa học công nghệ là môt yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng và toàn diện ngành thuỷ sản, đầu tư phát triển công nghệ sẽ tạo những thay đổi cơ bản mang tính quyết định cho sự phát triển của ngành. Chúng ta cần đầu tư triển khai các dự án nâng cấp viện nghiêncứu, các trường đào tạo của ngành có trang thiét bị hiện đại, có năng lực nghiên cứu giả quyết nhưngnx vấn đề kỹ thuật, công nghệ, quản lýnguồn lợ, quản lý môi trường, an toàn vệ xsinh. Đầy nhanh việc nghiên cứu và phổ biến công nghệ sản xuất giống thuỷan, các tiến bộ kỹ thuật trong lĩnh vực đánh bắt, nuôi trồng, chế biến, cơ khí, dịch vụ…Đẩy mạnh ciệc nghiên cứu và nhập một số cônmg nghệ tiên tiến của nước ngoài, nhất là công nghệ sản xuất giống các laòi thuỷ hải sản có giá trị kinh tế cao… thực hiện mới liên kết cơ sở nghbiên cứu với cơ sở sản xuất kinh doanh trong việc ứng dụng khoa học công nghệ.

          Chú trọng phát triển công nghệ sản xuất giống thuỷan có giá trị xuất khẩu và phục vụ sản sinh, trong đó tập trung hoàn thiện qui trình nuôi thành thục tộm sú bố , mẹ trong điều kiện nhâ tạo, tái tạo nguồn tôm bố mẹ ở vùng nước tự nhiên và công nghệ sản xuất giống các loài đặc sản có thị trường. áp dụng công nghệ tạo giống tôm sũ chất lượng cao.

6.Giải pháp đầu tư đẩy mạnh hợp tác quốc tế để thu hút vốn đầu tư, mở rộng thị trường, tranh thủ được công nghệ mới và đào tạo cán bộ.

 

Trong tiến trình toàn cầu hoá hiện nay, hợp tác quốc tế thúc đẩy quá trình phát triên của bất cứ ngành nghề nào. Nganh Thuỷ sản Việt Nam cũng đứng trước nhu cầu hội nhập hoá, hợp tác hoá quốc tế đóng vai trò quan trọng đưa ngành thuỷ sản Việt Nam lên ngang tầm với ngành thuỷ sản thế giới. Với một loại mực tiêu là thu hút vốn đầu tư, mở rộng thị trường, tranh thủ công nghệ mới và đào tạo cán bộ chúng ta cần:

  1. Chuẩn bị tốt các chương trình, dự án, tổ chức lực lượng để tranh thủ tối đa các cơ hội hợp tác với nước ngoài. Xây dựng qui chế trách nhiệm và phân cấp cụ thể để các địa phương cơ sở chủ động tìm kiếm các nguồn và phương thức hợp tác, tài trợ theo định hướng chung của ngành, tạo ra nguồn nhân lực rrất quan trọng và công nghệ cho sự phát triển của ngành.
  2. Để tạo khả năng cạnh tranh quốc tế cao cần phải có những hành lanh pháp lý hấp dẫn hơn đối với đầu tư vào các lĩnh vực thuộc ngành thuỷ sản như các ưu đãi và thuế sử dụng đất cho đầu tư vào nuôi trồng đặc biệt là vùng đất cát ven biển. Nên cấp tư cách tiên phong với nhiều ưu đãi cho các xí nghiệp đi tiên phong trong việc phát triển nuôi biển, nuôi tôm công nghiệp và đầu tư vào các ngành yểm trợ cho nuôi công nghiệp.
  3. Xúc tiến xuất khẩu lao động nghề cá theo các hiệp định chính thức với nước ngoài.

KẾT LUẬN

 

          Thuỷ sản là một ngành kinh tế- kỹ thuật đặc thù gồm các lĩnh vực khai thác, nuôi trồng, chế biến, cơ khí hậu cần, dịch vụ và thương mại; là một trong những ngành kinh tế biển quan trọng.

          Trong nhưng năm qua, do năm vững đặc điểm cơ bản của tự nhiên xã hội trong tổ chức quản lý, ngành thuỷ sản đã đạt tốc độ tăng trưởng cao. Nghị quyết Hội Nghị TW Đảng Lần thư 5 khoá VII đã xác định Thuỷ sản là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn trong nền kinh tế cuae đất nước. Nhưng hiện nay, ngành Thuỷ sản đang đứng trước nhưng thử thách lớn : Nguồn lợi hải sản ven bờ cạn kiệt, nguồn lợi xa bờ chưa nắm chắc, do phát triển ồ ạt diện tích nuôi trồng thuỷ sản ở vùng bãi triều cửa sông ven biển đã thu hẹp diện tích rừng nghập mặn làm mất cân bằng sinh thái, các cơ sở chế biến thuỷ sản tuy nhiều nhưng trình độ công nghệ còn lạc hậu, sản phẩm kém sức cạnh tranh trên thị trường. Cơ sở hạ tầng yếu kém chưa đồng bộ.

          Tuy nhiên ngành Thuỷ sản Việt Nam cũng đã từng bước đã khẳng định được vị trí quan trọng của mình đối với nền kinh tế trong nước trong khu vực và trên thế giới. Với nguồn lợi tự nhiên dồi dào, phong phú chúng ta có đủ điều kiện để xây dựng một ngành thuỷ sản phát triển, trở thành một trung tâm của khu vực. Để đạt được điều này chúng ta cần nhận thức rõ được hạn chế và yếu kém trong từng lĩnh vực cụ thể từ đó có biện phát giải quyết thoả đáng và triệt để. Cũng như bất kỳ ngành kinh tế nào, đầu tư phát triển đóng vai trò quan trọng trong quá trình đi lên của ngành. Giải pháp nâng cao hiệu quả đâù tư cúng chính là giải pháp phảp triển ngành.

          Trong giới hạn về trình độ hiểu biết và thời gian, chắc chắn chuyên đề còn có nhiều thiếu sót. Em xin được sự đóng góp ý kiến của thầy cô và bạn bề đẻ chuyên đề được hoàn thiện hơn .

TÀI LIỆU THAM KHẢO.

  1. Giáo trình kinh tế đầu tư _ NXB giáo dục 1998.
  2. Chiến lược huy động vốn cho các nguồn lực trong sự nghiệp CNH-HĐH- Trần kiên NXB Hà  Nội.
  3. Báo cáo tình hình đầu tư phát triển của Việt Nam 10 năm qua.
  4. Báo cáo tình hình đầu tư phát triển của ngành thuỷ sản 10 năm qua.
  5. Qui hoạch tổng thể phát triển ngành thuỷ sản đến 2010.
  6. Qui hoạch chuyển đổi cơ cấu kinh tế thuỷ sản- Pts Hà Xuân Thông.
  7. Ảnh hưởng của quá trình đổi mới lên sự phát triển của ngành thuỷ sản Việt Nam.
  8. Có một Việt Nam như thế.
  9. Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 1- 2000.
  10. Tạp chí Thuỷ sản số 1,3,6- 2000.
  11. Báo Thuỷ sản số 1,2 -2001.


MỤC LỤC.

Mở đầu……………………………………………………………………………………………..1.

Chương I : Những vấn đề lý luận và thực tiễn…………………………………………3.

          I. Đầu tư và vai trò của đầu tư phát triển……………………………………….3.

  1. Khái niệm đầu tư và đầu tư phát triển……………………………………….3.
  2. Vai trò quan trọng của đầu tư đối với phát triển kinh tế ngành Thuỷ sản Việt Nam…………………………………………………………………………4.

II. Đầu tư phát triển kinh tế Việt Nam- chặng đường 10 năm đổi mới..7.

  1. Những đổi mới về cơ chế, chính sách đầu tư phát triển trong 10 năm qua………………………………………………………………………………………..7
  2. Tình hình huy động và cơ cấu vốn đầu tư phát triển………………….   8
  3. Kết quả đầu tư trong một số ngành lĩnh vực chủ yếu…………………11
  4. Một số tồn tại trong lĩnh vực đầu tư phát triển………………………….13

III.Điều kiện, khả năng đầu tư vào ngành thuỷ sản………………………..15.

1.Vai trò và vị trí của ngành thuỷ sản Việt Nam trên thị trường quốc tế và khu vực……………………………………………………………………………….15

2.Vai trò của ngành thuỷ sản đối với nền kinh tế Việt Nam……………16.

  1. Điều kiện và khả năng đầu tư vào ngành thuỷ sản Việt Nam……..17.
  2. Những khó khăn và thuận lợi ảnh hưởng đến sự phát triển chung của ngành………………………………………………………………………………….19

Chương II : Tình hình sản xuất kinh doanh và thực trạng đầu tư ngành thuỷ sản Việt Nam giai đoạn 1991-2000……………………………………………………….23

          I.Thực trạng tình hình sản xuất kinh doanh ngành Thuỷ sản Việt Nam giai đoạn 1991-2000………………………………………………………………………….23.

  1. Thực trạng ngành khai thá hải sản…………………………………………..23.
  2. Thực trạng ngành nuôi trồng thuỷ sản……………………………………..26.
  3. Thực trạng ngành chế biến thuỷ sản……………………………………….30
  4. Thực trạng thương mại thuỷ sản…………………………………………….36.
  5. Thực trạng cơ khí hậu cần cho khai thác hải sản………………………40.
  6. Thực trạng về cơ cấu nguồn vốn trong sản xuát thuỷ sản…………..43.
  7. Thực trạng các thành phần kinh tế tham giá hoạt dộng trong lĩnh vực thuỷ sản………………………………………………………………………..45.
  8. Thực trạng về hệ thống tổ chức quản lý hành chính thuỷ sản…….47.
  9. Đánh giá chung thực trạng tình tình sản xuất kinh doanh ngành Thuỷ sản Việt Nam…………………………………………………………….48.

          II.Tình hình hoạt động đầu tư phát triển thuỷ sản thời kỳ 1991 -2000…………………………………………………………………………………………………50

          1.Tổng hợp vốn phat triển Thuỷ sản…………………………………………….51.

          2.Tình hình đầu tư nước ngoài…………………………………………………….52.

          3.Tình hình đầu tư theo các chương trình……………………………………..54.

          III.Hiệu quả đầu tư năng lực tăng thêm của ngành Thuỷ sản………….63

          IV.Một số tồn tại trong đầu tư XDCB cần được khắc phục…………….….. 64.

Chương III Một số giải pháp đầu tư pháp triển ngành thuỷ sản Việt Nam….68.

          I.Quan điểm định hướng cho đầu tư phát triển ngành Thuỷ sản Việt Nam…………………………………………………………………………………………………68.

  1. Một số dự báo………………………………………………………………………68.
  2. Những thuận lợi và khó khăn trong những năm tới đối với phát triển ngành Thuỷ sản Việt Nam…………………………………………………….70.
  3. Quan diểm và phương hướng phát triển ngành Thuỷ sản Việt Nam đến năm 2010……………………………………………………………………..72.

II. Một số giải pháp đầu tư phát triển ngành thuỷ sản Việt Nam……..75.

  1. Giải pháp đầu tư thúc đâỷ công nghiệp hoá hiện đại hoá…………..75.
  2. Giải pháp đầu tư đẻ duy trì pháp triển ngành Thuỷ sản……………..76.
  3. Giải pháp về vốn đầu tư………………………………………………………..78.
  4. Giải pháp về đầu tư mở rộng thị trường quốc tế và nâng cấp thị trường trong nước………………………………………………………………..81.
  5. Giải pháp về đầu tư khoa học công nghệ…………………………………81.
  6. Giải pháp về mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế…………………………82.

Kết luận……………………………………………………………………………………………83.

Tài liệu tham khảo……………………………………………………………………………. 84.

“Tim\ �Je �4 �) ột nguyên nhân nữa là họ có thể bán được những máy móc và công nghệ cũ kỹ lạc hậu hay bị hao mòn vô hình do thời gian với giá cao nhưng lại là mới  đối với nước nhận đầu tư (khi nước đầu tư là nước đang phát triển).

Thêm vào đó, là sản phẩm của họ được bán tại thị trường này sẽ ngày càng tăng uy tín và tiếng tăm cho nó và làm tăng sức cạnh tranh đối với các đối thủ có sản phẩm cùng loại.

2.2.2. Đối với nước nhận đầu tư:
* Những mối lợi:

a> Chuyển giao vốn, công nghệ và năng lực quản lý (chuyển giao nguồn lực): Đối với một nước lạc hậu, trình độ sản xuất kém, năng lực sản xuất chưa được phát huy kèm với cơ sở vật chất kỹ thuật nghèo nàn thì việc tiếp thu được một nguồn vốn lớn, công nghệ phù hợp để tăng năng suất và cải tiến chất lượng sản phẩm, trình độ quản lý chặt chẽ là một điều hết sức cần thiết.

Như ta đã biết thì công nghệ chính là trung tâm của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá một đất nước đang phát triển như nước ta. Chúng ta cần có vốn và công nghệ để có thể thực hiện được nó. Khi đầu tư trực tiếp diễn ra thì công nghệ được du nhập vào trong đó có cả một số công nghệ bị cấm xuất theo con đường ngoại thương, các chuyên gia cùng với các kỹ năng quản lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công nghệ này, do vậy các cán bộ bản địa có thể học hỏi kinh nghiệm của họ.

Trên thực tế có nhiều mức độ phụ thuộc khác nhau vào nguồn FDI ở các nước đang phát triển. Từ năm 1973, khi có nhiều nước chuyển sang đi vay các nước khác, những luồng vốn chảy vào đó đã góp phần quan trọng cho việc hình thành vốn của một vài nước đang phát triển. Giữa năm 1979 và năm 1981, luồng vốn đầu tư trực tiếp chiếm khoảng 25% trong tổng số vốn cố định được đầu tư của Singapore; 11% ở Malaixia; gần 5% ở Chile và Philipines; khoảng 15% tại Brazil, Indonesia, Mehico, còn ở Hàn Quốc, Ấn Độ và Nigeria không đáng kể. Tuy nhiên, những con số này chưa phản ánh đủ sự đóng góp của các doanh nghiệp thuộc sở hữu nước ngoài vào tổng số vốn được đầu tư. Lợi nhuận tái đầu tư đã không được kể đến ở một số nước đang phát triển; ngoài ra, quĩ khấu hao của các doanh nghiệp FDI đã trang trải cho một phần cơ bản của các khoản chi tiêu trong tổng số vốn của các nước này, mà lại không đưa vào định nghĩa FDI.

Có những khác biệt lớn giữa các nước về mức độ thay thế của FDI cho các luồng vốn nước ngoài khác, do những khác biệt trong cơ cấu kinh tế có những tác động đến sức hấp dẫn của đất nước đối với các nhà đầu tư, cũng như những khác biệt trong các yếu tố kinh tế vĩ mô đòi hỏi phải có các luồng vốn chảy vào. Các nước có thị trường nhỏ bé, ít các nguồn lực tự nhiên, kết cấu hạ tầng yếu kém và ít khả năng xuất khẩu hàng công nghiệp thì ít có khả năng thu hút các nguồn FDI lớn, ngay cả khi có những qui chế tự do và những ưu đãi hào phóng. Về cơ bản, các nước đó nói chung cũng không có khả năng vay nợ theo các điều kiện thương mại thông thường, và chủ yếu dựa vào kết quả ưu đãi. Kết quả là những khả năng thay thế giữa tín dụng thương mại nước ngoài và FDI chủ yếu có liên quan tới các nước lớn, có nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, hoặc có khu vực công nghiệp khá phát triển. Các nước đã có được một số lượng lớn các nguồn FDI nói chung cũng sẽ dễ tác động hơn tới cơ cấu tương lai của nguồn vốn, bởi vì họ cũng có thể tác động tới hoạt động FDI thông qua cơ cấu tài chính của các chi nhánh hiện hữu thuộc các công ty nước ngoài, và cụ thể là tới số lượng vay từ các nguồn trong nước và các nguồn khác ở nước ngoài. Nhưng so với vay nước ngoài, FDI có xu hướng tập trung nhiều hơn tại một số ít nước.

Những nguyên nhân kinh tế vĩ mô của các luồng vốn vào cũng có thể ảnh hưởng lớn tới mức độ thay thế giữa FDI và tín dụng thương mại với tư cách là nguồn vốn nước ngoài. Tại các nước có các thị trường vốn phát triển, các nguồn gốc mất cân bằng kinh tế vĩ mô riêng lẻ có thể chỉ có tác động hạn chế tới cơ cấu luồng vốn vào. Tuy nhiên, phần lớn các nước đang phát triển đều có các thị trường vốn trong nước phân tán, và đối với các nước này, những nguyên nhân làm cho luồng vốn chảy vào có ý nghĩa lớn hơn. Có ba loại yếu tố khiến cần thiết phải có các luồng vốn chảy vào ngày càng nhiều, thể hiện khả năng thay thế khác nhau giữa FDI và vay nước ngoài.

Thứ nhất là, tổng cầu có thể tăng lên tương đối so với tổng cung do chỉ tiêu tăng thêm vào các dự án đầu tư mà chúng được coi là có khả năng thành công về mặt tài chính. Nếu hoạt động đầu tư ấy diễn ra trong khu vực tư nhân thì khả năng thay thế sẽ cao, miễn là các qui định về thuế khoá và qui chế tỏ ra thích hợp đối với FDI. Nếu hoạt động đầu tư ấy được thực hiện chủ yếu bởi các doanh nghiệp nhà nước, thì tại nhiều nước, khả năng thay thế sẽ thấp do các hàng rào thể chế ngăn cản hoạt động FDI. Tuy nhiên, vẫn có khả năng lớn cho sự tham gia cổ phần của nước ngoài thông qua những thoả thuận đầu tư liên doanh với các doanh nghiệp nhà nước thích hợp, với điều kiện những hình thức này là phù hợp với phương hướng phát triển chung của nước nhận đầu tư. Những thoả thuận như vậy là phổ biến trong ngành thăm dò và khai thác khoáng sản, một ngành có nhiều rủi ro với vốn cổ phần nước ngoài hoạt động liên kết với các công ty nhà nước, nhưng chúng còn được thấy rõ trong nhiều khu vực khác nữa. Brazil đã khuyến khích hoạt động đầu tư liên doanh, bao gồm sự kết hợp của nhà nước với vốn cổ phần tư nhân trong nước cũng như nước ngoài, đặc biệt là trong ngành công nghiệp hoá dầu. Kinh nghiệm của Trung Quốc, một nước hiện nay đang sử dụng nguồn FDI nhiều hơn so với hình thức vay tín dụng thương mại nước ngoài, cho thấy rằng hệ thống doanh nghiệp nhà nước không nên cản trở sự thay thế giữa các hình thức khác nhau của vốn nước ngoài. Một biện pháp chính để thường xuyên thay thế đó là việc đưa ra những bảo đảm của nhà nước đối với các khoản vay do các doanh nghiệp nhà nước vay của ngân hàng thương mại nước ngoài. Điều này làm giảm bớt chi phí vay tín dụng thương mại cho doanh nghiệp, vì nhà nước gánh chịu một phần sự rủi ro của người cho vay, do vậy, nó trở nên tương đối hấp dẫn hơn đối với các doanh nghiệp nhà nước, nếu so với hình thức tham gia cổ phần của phía nước ngoài.

Thứ hai là, tổng cầu có thể tăng lên tương đối so với tổng cung, do chi tiêu nhiều hơn cho tiêu dùng hoặc cho các dự án đầu tư được coi như không khả thi về tài chính (bao gồm các dự án về kết cấu hạ tầng có thể đưa lại lợi nhuận kinh tế nói chung cao hơn, nhưng lại không tạo ra một nguồn thu trực tiếp nào). Sự vượt quá của nhu cầu như vậy thường xảy ra ở dưới dạng những thâm hụt lớn về tài chính, ví dụ như chi tiêu nhà nước vào các khoản trợ cấp, các khoản trả lương cao hơn hoặc sự mở rộng kết cấu hạ tầng xã hội. Trong trường hợp này, FDI khó có thể thay thế việc Chính phủ hoặc ngân hàng TW đi vay nước ngoài. Sẽ không có những dự án đầu tư bổ xung có khả năng thu hút các nhà đầu tư trực tiếp. Về nguyên tắc, khoản vay mượn cao hơn ở trong nước do Chính phủ thực hiện sẽ làm tăng mức lãi suất ở trong nước và dẫn tới các luồng vốn chảy vào hoặc đầu tư trực tiếp lớn hơn. Tuy nhiên, trong thực tế, những ảnh hưởng gián tiếp đó tới các luồng vốn nước ngoài là có hạn, bởi vì ở nhiều nước đang phát triển, thị trường vốn bị phân tán và không có các chính sách linh hoạt.

Cuối cùng, một phần vốn vay nước ngoài của các nước đang phát triển thường không dùng để trang trải cho sự gia tăng trong tổng chi phí quốc nội mà để bù vào luồng vốn chảy ra của tư nhân. Khả năng thay thế sự vay mượn đó bằng đầu tư trực tiếp là thấp, đặc biệt là do chính sách tỷ giá hối đoái và lãi suất không thích hợp. Những chính sách này thường gây ra sự thất thoát vốn, và như vậy cũng thường không thúc đẩy được hoạt động FDI.

Do đó, mức độ thay thế vay nước ngoài bằng FDI trong thập kỷ vừa qua của các nước đang phát triển có lẽ phụ thuộc vào cách thức sử dụng khoản vay mượn đó. Phần lớn số vốn vay sau hai lần tăng đột biến giá dầu lửa là nhằm hỗ trợ cho thâm hụt cán cân thanh toán ngắn hạn.  Đối với khoản vay đó, khả năng thay thế là rất thấp. Tuy nhiên, phạm vi chuyển dịch giữa các hình thức vốn vào có lẽ đã tăng lên theo độ dài của thời kỳ diễn ra sau sự mất cân đối đối ngoại ban đầu. Về vấn đề này, bằng chứng nêu ra trên tờ Triển vọng Kinh tế Thế giới 1983 về nguồn vốn đã cho thấy rằng, đối với hầu hết các nước vay mượn lớn nhất trong số các nước đang phát triển không sản xuất dầu lửa, sự gia tăng nợ nước ngoài trong thập kỷ vừa qua đã gắn liền với mức đầu tư cao hơn và phần lớn không sử dụng vào việc chi cho tiêu dùng. Tuy nhiên, một bộ phận đầu tư lớn cần được dành cho các dự án về kết cấu hạ tầng, nhưng chúng không thu hút được FDI.

Những hoạt động chuyển giao công nghệ (bao gồm cả năng lực quản lý và marketing) khó đo lường hơn so với các luồng chảy vào, nhưng phần lớn chuyển giao đã diễn ra ở công ty mẹ ở nước ngoài và các chi nhánh của chúng. Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng tầm quan trọng của các hoạt động chuyển giao công nghệ trong nội bộ các công ty như thế tuỳ thuộc vào những chuyển giao từ các phía khác nhau. Tại Hàn Quốc là nơi FDI được điều chỉnh và hướng vào các khu riêng biệt, gần 3/4 số hợp đồng cấp giấy phép sản xuất của nước ký kết; tuy nhiên, ở Singapore là nơi có tương đối ít những hạn chế về đầu tư trực tiếp, hầu hết các hợp đồng cấp giấy phép sản xuất đã được ký kết bởi các công ty có ít nhất một phần thuộc quyền sở hữu nước ngoài. Trong các ngành sử dụng kỹ thuật mới hoặc kỹ thuật đặc thù của doanh nghiệp (như các ngành điện tử), đa số các hoạt động chuyển giao diễn ra giữa các công ty mẹ và chi nhánh thuộc quyền sở hữu hoàn toàn hoặc sở hữu một phần lớn của công ty mẹ; do có sự lo lắng tới việc duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với kỹ thuật công nghệ có liên quan. Tuy nhiên, trong nhiều ngành khác, các hoạt động chuyển giao công nghệ diễn ra thông qua các hợp đồng cấp giấy phép sản xuất khác nhau đã tăng lên nhanh hơn so với sự chuyển giao công nghệ thông qua FDI.

b> Các nhà đầu tư gánh chịu rủi ro: Đầu tư trực tiếp khác với đầu tư gián tiếp là nhà đầu tư phải tự đứng ra quản lý đồng vốn của mình, tự chịu trách nhiệm trước những quyết định đầu tư của mình, do vậy độ rủi ro cao hơn so với đầu tư gián tiếp. Các nước nhận đầu tư trực tiếp do vậy cũng không phải lo trả nợ hay như đầu tư gián tiếp theo mức lãi suất nào đó hay phải chịu trách nhiệm trước sự phá sản hay giải thể của nhà đầu tư nước ngoài.

c> Tăng năng suất và thu nhập quốc dân; cạnh tranh hơn, hiệu quả kinh tế hơn: Do có công nghệ cùng với trình độ quản lý được nâng lên nên đối với các ngành sản xuất thì việc tăng năng suất là điều tất yếu. Không những thế những công nghệ này còn cho ra những sản phẩm có chất lượng cao hơn, tính năng đa dạng hơn, bền hơn và với những mẫu mã đa dạng, hàng hoá lúc này sẽ nhiều và tất nhiên sẽ rẻ hơn so với trước. Điều này chính là cung tăng lên nhưng thực ra nó tăng lên để đáp ứng lại lượng cầu cũng tăng lên rất nhanh do quá trình đầu tư có tác động vào. Tốc độ quay của vòng vốn tăng lên nhanh hơn, do vậy sản phẩm cũng được sản xuất ra nhiều hơn và tiêu thụ cũng nhiều hơn. Do sự tiêu thụ được tăng lên do vậy các ngành sản xuất, dịch vụ được tiếp thêm một luồng sức sống mới, nhân lực, máy móc và các nguyên vật liệu được đem ngay vào sản xuất, từ đó sức đóng góp của các ngành này vào GDP cũng đã tăng lên.

Việc có được những công ty có hiệu quả với khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới có thể đưa lại một sự khai thông quan trọng, tiềm tàng cho việc chuyển giao các kỹ năng quản lý và công nghệ cho các nước chủ nhà. Điều này có thể xảy ra ở bên trong một ngành công nghiệp riêng rẽ, trong đó có những người cung ứng các đầu vào cho các chi nhánh nước ngoài, những người tiêu dùng trong nước đối với các sản phẩm của chi nhánh này và những đối thủ cạnh tranh của chúng, tất cả đều muốn lựa chọn những phương pháp kỹ thuật có hiệu quả hơn. Nó cũng có thể diễn ra một cách rộng rãi hơn trong nội bộ nền kinh tế thông qua sự tăng cường có kết quả công tác đào tạo và kinh nghiệm của lực lượng lao động và thông qua sự khuyến khích có thể có đối với các ngành hỗ trợ tài chính và kỹ thuật có khả năng dẫn tới sự hạ thấp toàn bộ chi phí công nghiệp.

d> Khuyến khích năng lực kinh doanh trong nước: Do có các nhà đầu tư nước ngoài nhảy vào các thị trường vốn có các nhà đầu tư trong nước chiếm giữ phần lớn thị phần, nhưng ưu thế này sẽ không kéo dài đối với nhà đầu tư trong nước khi ưu thế về nguồn lực của nhà đầu tư nước ngoài trội hơn hẳn. Chính vì vậy các nhà đầu tư trong nước phải đổi mới cả quá trình sản xuất của mình từ trước từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ bằng việc cải tiến công nghệ và phương pháp quản lý để có thể trụ vững trên thị trường đó. Đó chính là một trong những thử thách tất yếu của nền kinh tế thị trường đối với các nhà sản xuất trong nước, không có kẻ yếu nào có thể tồn tại nếu không tự nó làm mình mạnh lên để sống trong cơ chế đó.

e> Tiếp cận với thị trường nước ngoài:  Nếu như trước đây khi chưa có FDI, các doanh nghiệp trong nước chỉ biết đến có thị trường trong nước, nhưng khi có FDI thì họ được làm quen với các đối tác kinh tế mới không phải trong nước. Họ chắc chắn sẽ nhận thấy rất nhiều nơi cần cái họ đang có, và họ cũng đang cần  thì ở nơi đối tác lại có, do vậy cần phải tăng cường hợp tác sẽ có nhiều sản phẩm được xuất khẩu để thu ngoại tệ về cho đất nước đồng thời cũng cần phải nhập khẩu một số loại mặt hàng mà trong nước đang cần. Từ các việc trao đổi thương mại này sẽ lại thúc đẩy các công cuộc đầu tư giữa các nước. Như vậy quá trình đầu tư nước ngoài và thương mại quốc tế là một quá trình luôn luôn thúc đẩy nhau, hỗ trợ nhau và cùng phát triển.

f> Chuyển đổi cơ cấu kinh tế: Đầu tư nước ngoài góp phần tích cực trong việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế của nước sở tại theo chiều hướng tích cực hơn. Nó thường tập trung vào những ngành công nghệ cao có sức cạnh tranh như công nghiệp hay thông tin. Nếu là một nước nông nghiệp thì bây giờ trong cơ cấu kinh tế các ngành đòi hỏi cao hơn như công nghiệp và dịch vụ đã tăng lên về tỷ trọng và sức đóng góp cho Ngân sách, GDP và cho xã hội nói chung. Ngoài ra về cơ cấu lãnh thổ, nó có tác dụng giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, đưa những vùng kém phát triển thoát khỏi tình trạng nghèo đói, phát huy tối đa những lợi thế so sánh  về tài nguyên, đưa những tiềm năng chưa khai phá vào quá trình sản xuất và dịch vụ, và làm bàn đạp thúc đẩy những vùng khác cùng phát triển.

Advertisements

About svktclub

svktclub nhận viết thuê luận văn,báo cáo,chuyên đề tốt nghiệp
Bài này đã được đăng trong Luận văn, chuyên đề, khóa luận và được gắn thẻ , , , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s